تخصیص ارز و چالش‌های واردات برنج به ایران از نگاه نماینده KRBL هند

بر اساس آمار، نیاز سالانه ایران به برنج حدود 5/3 میلیون تن است که از این میزان حدود 5/2 میلیون تن از طریق تولید داخل و مابقی آن از طریق واردات تأمین می‌شود. با توجه به اهمیت برنج در سبد غذایی و کیفیت آن، نگاشته در این شماره به بررسی پرونده واردات برنج و شایعات مطرح‌شده درباره کیفیت برنج‌های وارداتی پرداخته است. به همین بهانه با دکتر روزبه مداح، نماینده شرکت KRBL هندوستان به گفت‌وگو نشستیم تا از چندوچون ماجرا باخبر شویم.
به گفته مداح، بحث تخصیص ارز یکی از معضلات واردات برنج به کشور است؛ چراکه با توجه به سقف تخصیص ارز، حدود 6 تا 8 ماه طول می‌کشد تا واردکننده بتواند ارز خود را دریافت کند و پول فروشنده را بپردازد؛ در این وضعیت، شاهد ایجاد مزیت رقابتی برای واردکنندگانی هستیم که می‌توانند به‌صورت اعتباری برنج وارد کنند.

مداح با اشاره به چالش‌های واردات برنج گفت: در حال حاضر به دلیل عدم شناسایی برخی واریته‌های برنج از سوی وزارت جهاد کشاورزی، سازمان غذا و دارو و استاندارد، امکان ثبت سفارش برخی واریته‌های برنج وجود ندارد؛ به‌گونه‌ای که ارزی به این برنج‌ها تخصیص داده نمی‌شود یا این‌که امکان گرفتن شناسه کالا برای آن فراهم نیست. برای مثال برنج 1509 نیم‌پز یا برنج 1718 که بسیار به ایران وارد می‌شود، در گروه این برنج‌ها قرار می‌گیرد.

ازاین‌رو لازم است امکان ثبت سفارش برای انواع برنج میسر باشد؛ نه این‌که تمام ثبت سفارش‌ها 1121 باشد؛ چراکه این نوع واریته برنج آن‌چنان هم در بازار هند موجود نیست و کشاورزان دیگر این واریته برنج را کشت نمی‌کنند.

انحصارگرایی در واردات برنج با ایجاد محدودیت در تخصیص سهمیه واردات
این فعال حوزه غلات با انتقاد از محدودیت‌های فرآیند‌ ثبت سفارش برنج اظهار کرد: در حال حاضر، سهمیه بخش خصوصی برای واردات برنج به نسبت سهم بازار هر تاجر مشخص می‌شود و تاجران بر اساس میزان واردات در سنوات گذشته می‌توانند اقدام به واردات کنند. این سیاست در واقع به‌نوعی حرکت به سمت انحصارگرایی در واردات برنج است، زیرا چنانچه یک شرکت جدید بخواهد به واردات برنج اقدام کند، درنهایت می‌تواند 200 تن ثبت سفارش کند.

وی ادامه داد: با توجه به این‌که سقف ارزی وزارت جهاد کشاورزی برای برنج 1121 است، گفت: مابه‌التفاوت نرخ ارزی که عاید واردکنندگان می‌شود، جذابیتی ایجاد کرده که سبب افزایش تقاضا برای ثبت سفارش برنج از سوی واردکنندگان شده است؛ بنابراین بهتر است سیاست‌گذاری‌های بهتری اتخاذ شود و قیمت‌گذاری انواع واریته‌های برنج اصلاح گردد.

کیفیت بهتر برنج‌های وارداتی از سوی GTC نسبت به بخش خصوصی
مداح درباره شایعات واردات برنج بی‌کیفیت از سوی شرکت بازرگانی دولتی ایران گفت: در حال حاضر، برنج‌هایی که شرکت بازرگانی دولتی وارد می‌کند، از استاندارد لازم برخوردار است؛ زیرا شرایط بسیار سختگیرانه‌ای در زمان بازرسی‌ها اعمال می‌شود و برنج‌های واردشده از سوی GTC ازنظر سطح کیفی به نظر می‌رسد بهتر از برنج‌هایی است که بخش خصوصی وارد می‌کند. علاوه بر این، شرکت بازرگانی دولتی ایران در خصوص واردات برنج از هیچ قانون و مقرراتی مستثنا نیست و همچون بخش خصوصی با آن رفتار می‌شود.

وی ادامه داد: اداره غذا و دارو و سازمان استاندارد کیفیت، تمام برنج‌های وارداتی را ازنظر شاخص‌های شیمیایی، فلزات سنگین، باقی‌مانده سموم، مسائل میکروبی بر اساس استاندارد بررسی می‌کند و در صورت وجود هرگونه مغایرت با استانداردهای لازم، محموله برگشت خواهد خورد. همچنین این محموله‌های برنج ازنظر فیزیکی و طول دانه نیز کنترل می‌شوند.

استاندارد ایران در واردات برنج سختگیرانه‌تر از کشورهای اروپایی و آمریکایی
مداح درباره میزان سختگیری استانداردهای ایران در خصوص برنج‌های وارداتی گفت: استاندارد ایران درباره برنج مقداری سختگیرانه‌تر از کشورهای اروپایی و آمریکایی است؛ زیرا میزان برنجی که در سبد غذایی یک ایرانی قرار دارد، با میزان مصرف مردم اروپا و آمریکا متفاوت و بیشتر است.

گفتنی است؛ کیفیت برنج گزاره‌های متعددی دارد از جمله کیفیت پخت و یا شکل ظاهری از لحاظ رنگ و یکدست بودن، ژنتیک برنج، میزان آلودگی برنج به پارامترهای میکروبی فلزات سنگین باقی مانده سموم و غیره. باید به این نکته توجه داشت که اصلی‌ترین هدف هر واحد تجاری کسب حداکثری سود و سهم بازار می‌باشد و این وظیفه نهادهای سیاست‌گذار و قانون‌گذار در کشور است تا با وضع قوانین و سیاست‌های صحیح، باعث همسویی منفعت وارد کننده با تامین برنج با کیفیت‌تر گردد. به طور مثال در مورد برنج هندی در حال حاضر تنها نوع برنجی که یک وارد کننده می‌تواند بدون دردسر ثبت سفارش انجام بدهد و بابت آن ارز دریافت کند برنج ۱۱۲۱ می‌باشد و متاسفانه باقی واریته‌های برنج مانند 1718، ۱۵۰۹، سوگاندا و غیره یا امکان گرفتن شناسه کالا برای آن وجود ندارد و یا زارت جهاد کشاورزی به آنها ارز تخصیص نمی‌دهد. این در حالی است که برنج ۱۱۲۱ دیگر توسط کشاورزان در هندوستان کشت نمی‌شود و همچنین یک برنج لوکس به حساب می‌آید.

در حال حاضر سقف قیمتی ثبت سفارش برای این نوع برنج تنی ۱۰۲۰ یورو توسط وزارت جهاد کشاورزی تعیین شده است و اکثر بازرگانان برنج هندی را با این نام به کشور وارد می‌کنند در صورتی که آنچه وارد کیسه‌های برنج می‌شود در بهترین حالت برنج 1718 یا برنج ۱۵۰۹ می‌باشد که از لحاظ قیمتی با برنج 1121، 100 و 200 دلار تفاوت قیمت دارد. از آنجایی که در حال حاضر امکان تعیین ژنتیک برنج در توسط سازمان های نظارتی وجود ندارد، برخی وارد کنندگان به جای سرمایه‌گذاری بر روی علامت تجاری شان و ارائه برنج کیفی جهت کسب سود در طولانی مدت از این ما به التفاوت قیمتی بهره می‌برند که این مسئله به نفع مصرف کننده برنج هندی در کشور نیست.

در مورد حدود مجاز آرسنیک در برنج، استاندارد ایران سختگیرانه‌تر از دیگر استانداردها از جمله استاندارد اتحادیه اروپا، استاندارد اف دی ای ایالات متحده و سازمان بهداشت جهانی می‌باشد که با توجه به سرانه بالاتر مصرف برنج در ایران در مقایسه با کشورهای دیگر امری منطقی می‌باشد. با توجه به اینکه کشور هند به بیش از ۱۵۰ کشور صادرات برنج دارد لذا کنترل مقادیر آرسنیک در برنج صادراتی آنها به خصوص برنج باسماتی از درجه اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
صادرات برنج برای هند از نظر اقتصادی اهمیت بسیار زیادی دارد، لذا کنترل مقادیر آرسنیک در آب و خاک شالیزارهای برنج در هندوستان مسئله بسیار مهمی است. البته مسئله آلودگی برنج به آرسنیک در هندوستان در برخی نواحی هنوز وجود دارد که خوشبختانه مربوط به برنج باسماتی که بیشتر در شمال هند کشت می‌شود نمی‌باشد.

برخی موسسات تحقیقاتی در هند به ویژه موسسه بین‌المللی تحقیقات برنج irri و موسسات داخلی دیگر ر حال کار روی توسعه گونه‌های برنجی هستند که حداقل جذب آرسنیک از خاک و آب را داشته باشند. همچنین به تدریج استانداردهایی برای استفاده از کودها و آفت کش‌ها وضع نموده تا خطر ورود آرسنیک به خاک و آب را کاهش دهد و از کشاورزان خواسته شده از کودها و منابع آبی مطمئن جهت کشت برنج استفاده نمایند و زمین‌های با سطح آرسنیک بالا شناسایی شده و کشت برنج در آن نواحی ممنوع می‌باشد. خوشبختانه از تمام محموله‌های برنج وارداتی به کشور توسط اداره استاندارد و سازمان غذا دارو نمونه برداری به عمل آمده و تمام پارامترهای استاندارد رصد می‌گردند و محموله‌های مغایر با استاندارد ملی امکان ورود به کشور را نخواهند داشت.