تحولات ژئوپلیتیک، اختلال در مسیرهای تجارت جهانی و نوسان بازار کالاهای اساسی، بار دیگر اهمیت امنیت تأمین مواد اولیه را برای صنایع وابسته به غلات پررنگ کرده است. در شرایطی که ذرت و گندم به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اثرگذار بر اقتصاد غذایی جهان تبدیل شده‌اند، صنعت پالایش غلات ایران نیز بیش از گذشته با ضرورت بازنگری در مدل‌های تأمین، مدیریت ریسک و افزایش تاب‌آوری زنجیره تولید مواجه است.
سید محمدتقی نقوی، رئیس هیئت‌مدیره گروه صنعتی عازم (گلشهد، شهدینه آران و گلدینه)، در تحلیلی اختصاصی با اشاره به شرایط جدید بازار جهانی غلات، تأکید کرد که جنگ‌ها و بحران‌های ژئوپلیتیک دیگر تنها محدود به عرصه سیاسی و نظامی نیستند، بلکه آثار مستقیم خود را بر امنیت غذایی، قیمت مواد اولیه و استمرار فعالیت صنایع برجای می‌گذارند.
وی اظهار کرد: امروز غلات به یکی از ابزارهای مهم قدرت اقتصادی کشورها تبدیل شده‌اند و هرگونه اختلال در تولید، حمل‌ونقل یا تجارت این محصولات می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدها را از بخش کشاورزی تا صنایع پایین‌دستی و مصرف‌کننده نهایی ایجاد کند.
ژئوپلیتیک؛ عامل جدید تعیین‌کننده در بازار غلات
نقوی با اشاره به تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی بر بازار مواد اولیه گفت: در شرایط کنونی، قیمت غلات دیگر صرفاً بر اساس عرضه و تقاضای داخلی تعیین نمی‌شود، بلکه متغیرهایی مانند تنش‌های منطقه‌ای، محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی و ریسک‌های ژئوپلیتیک، نقش تعیین‌کننده‌ای در بازار ایفا می‌کنند.
به گفته وی، افزایش نگرانی‌ها نسبت به امنیت مسیرهای تأمین موجب شده است بازار داخلی نیز نسبت به تحولات جهانی واکنش نشان دهد؛ به‌گونه‌ای که در مدت کوتاهی قیمت ذرت از حدود ۴۱۰ هزار ریال به ۵۵۰ هزار ریال در هر کیلوگرم افزایش یافته که نشان‌دهنده رشد قابل‌توجه هزینه تأمین این ماده اولیه است.
وی افزود: هم‌زمان، افزایش هزینه مواد اولیه می‌تواند بر قیمت محصولات وابسته مانند آرد نیز اثرگذار باشد و درنهایت فشار هزینه‌ای را به صنایع مختلف منتقل کند.
آثار افزایش قیمت غلات بر صنایع پایین‌دستی
رئیس هیئت‌مدیره گروه صنعتی عازم با تأکید بر نقش راهبردی ذرت و گندم در صنعت پالایش غلات گفت: این محصولات صرفاً مواد اولیه یک کارخانه نیستند، بلکه پایه تولید طیف گسترده‌ای از محصولات شامل نشاسته، گلوکز، مالتودکسترین، گلوتن فعال و محصولات جانبی خوراک دام محسوب می‌شوند.
وی ادامه داد: افزایش قیمت این مواد، تنها صنعت پالایش غلات را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه اثر آن در زنجیره‌ای گسترده شامل صنایع غذایی، شیرینی و شکلات، لبنیات، نوشیدنی‌ها، صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی و همچنین صنعت خوراک دام و طیور مشاهده خواهد شد.
به گفته نقوی، پالایش غلات یکی از حلقه‌های مهم زنجیره امنیت غذایی کشور است و هرگونه اختلال در تأمین مواد اولیه این صنعت، می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای بخش‌های مختلف اقتصادی ایجاد کند.
کاهش ذخایر جهانی؛ زنگ خطر برای بازار غلات
نقوی با اشاره به روندهای جهانی بازار غلات تصریح کرد: علاوه بر مسائل ژئوپلیتیک، کاهش ذخایر جهانی نیز به یکی از نگرانی‌های اصلی بازار تبدیل‌شده است.
وی افزود: بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی وزارت کشاورزی آمریکا (USDA)، ذخایر جهانی گندم و ذرت با کاهش مواجه شده و نسبت ذخایر به مصرف ذرت به پایین‌ترین سطح خود در سال‌های اخیر رسیده است.
به گفته وی، کاهش ذخایر، در کنار افزایش ریسک‌های سیاسی و محدودیت‌های حمل‌ونقل، زمینه‌ساز افزایش نوسانات قیمتی در بازار جهانی خواهد شد.
تهدید اصلی صنعت چیست؟ نوسان قیمت یا افزایش هزینه؟!
رئیس هیئت‌مدیره گروه صنعتی عازم با بیان این‌که نوسانات شدید قیمتی یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی صنایع است، گفت: بسیاری تصور می‌کنند افزایش قیمت مواد اولیه، اصلی‌ترین مشکل تولیدکنندگان است، درحالی‌که تجربه نشان داده بی‌ثباتی قیمت‌ها آسیب بیشتری به برنامه‌ریزی تولید وارد می‌کند.
وی در ادامه توضیح داد: تولیدکننده می‌تواند خود را با قیمت جدید تطبیق دهد، اما تغییرات ناگهانی قیمت در بازه‌های کوتاه، مدیریت تولید، قراردادهای فروش، تأمین نقدینگی و کنترل موجودی را با دشواری مواجه می‌کند.
نقوی ادامه داد: افزایش سرمایه در گردش، کاهش حاشیه سود، دشواری قیمت‌گذاری و کاهش قدرت رقابت، ازجمله پیامدهای مستقیم نوسانات شدید بازار مواد اولیه است.
ضرورت تغییر نگاه صنعت از مدیریت بحران به پیش‌بینی بحران
رئیس هیئت‌مدیره گروه صنعتی عازم در پایان تأکید کرد: شرایط فعلی بازار جهانی نشان می‌دهد که امنیت مواد اولیه باید به‌عنوان یک دارایی راهبردی برای صنایع در نظر گرفته شود و شرکت‌ها نمی‌توانند صرفاً با رویکرد واکنشی با بحران‌ها مواجه شوند.
وی همچنین خاطرنشان کرد: آینده صنعت پالایش غلات ایران بیش از آن‌که تنها به ظرفیت تولید وابسته باشد، به توانایی شرکت‌ها در پیش‌بینی ریسک، تنوع‌بخشی به منابع تأمین، افزایش انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین و ایجاد مدل‌های پایدار تأمین مواد اولیه بستگی دارد.
