انفجار بندر شهید رجایی و تأثیر آن بر واردات کالاهای اساسی و صنعت بندری کشور

انفجار شدیدی حوالی ظهر ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ در اسکله شهید رجایی بندرعباس به وقوع پیوست که منجر به خسارات سنگین جانی و مالی شد و بر اساس آخرین گزارش‌ها  تا تاریخ 8 اردیبهشت ماه حدود 46نفر جان خود را از دست داده و بیش از 1200 نفر مجروح شدند. طبق اعلام گمرک، کانتینرهای وارداتی که در حادثه بندر شهید رجایی آسیب دیده‌اند شامل مواد شیمیایی بوده‌اند و کانتینرهای صادراتی که در این انفجار آسیب دیده‌اند نیز شامل قیر و پارافین بوده که چاره‌ای جز سوختن آن نیست.

به گزارش نگاشته در دو روز اول پس از وقوع حادثه تلخ و زیان‌بار، علت اصلی این حادثه اعلام نشده بود. از سوی دیگر، شرایط بد جوی ناشی از وزش باد عملیات اطفای حریق را سخت و کند کرده بود بطوری که محل‌های خاموش شده، بواسطه وزش باد مجدد شعله ور می شدندپس از گذشت دو روز عملیات گمرکی و بندری در بندر شهید رجایی به عنوان شاهراه تجاری-کانتینری کشور از سرگرفته شد.

در میان مصاحبه ها و خبرهایی که از مسئولین و مدیران فعال در رسانه‌ها منعکس شد، برخی اخبار که از زبان مدیران شرکت‌های خدمات بندری منتشر شد، قابل استناد تر و معتبرتر به نظر می‌رسید چرا که این شرکت‌ها به‌عنوان اپراتور بنادر سال‌هاست که در بنادر کشور از جمله بندر شهید رجایی بی وقفه مشغول عملیات تخلیه و بارگیری کشتی‌های کانتینری و دپوی آن‌ها در بخش‌های مختلف گمرک بنادر هستند.

به گزارش نگاشته و به نقل از ایلنا، مهندس جعفری، مدیرعامل شرکت خدمات بندری سینا که این حادثه در محوطه کانتینری این شرکت رخ داده است درباره این انفجار گفت: «بر اساس آیین‌نامه بین‌المللی حمل و نقل کالاهای خطرناک، متولیان و عوامل حمل دریایی و خشکی، مکلفند محموله‌های خطرناک را با ذکر گروه اصلی و فرعی آن و با ارائه فرم مشخصات ایمنی و قبل از ورود کالا به گمرکات اظهار کنند تا محموله‌های ورودی به بنادر مطابق با الزامات آیین‌نامه، بسته‌بندی و برچسب‌زنی شوند. بر همین اساس، بنادر محموله‌های خطرناک را به محوطه مخصوص نگهداری کالاهای خطرناک که در زون‌بندی بندر، در محدوده‌های خاص بندری طراحی و احداث شده‌اند، منتقل می‌کنند.

وی ادامه داد: این سانحه درپی اظهار خلاف محموله‌های وارداتی، رخ  داده است.» به گفته مدیرعامل شرکت خدمات توسعه بندری سینا؛» قدرت و موج انفجار و شعاع تخریب و سایر مشخصه‌های انفجار بیانگر محموله های بسیار خطرناکی بوده که بر اساس کنوانسیون FAL و قوانین و مقررات بندری باید توسط شرکت حمل‌کننده بصورت کتبی و رسمی به‌عنوان کالای خطرناک به بندر اظهار می‌شد این در حالی است که این محموله به‌عنوان محموله معمولی و غیر خطرناک اظهار و بسته بندی و تحویل بندر شده است.

وی در پایان گفت: متاسفانه این اظهار خلاف، با در معرض قرار دادن تمامی محدوده از کشتی تا انبار در بندر، موجبات بروز این سانحه شد و بر همین اساس شرکت توسعه خدمات دریایی و بندری سینا، پیگیری‌های قانونی را به عما خواهد آورد.

بندر شهید رجایی، به دلیل موقعیت راهبردی آن در نزدیکی تنگه هرمز و نقش محوری‌اش در تجارت دریایی ایران، موجی از واکنش‌ها را در رسانه‌ها برانگیخت. در این میان، بحثی پیرامون سهم این بندر در واردات کالاهای اساسی شکل گرفت. اگرچه تصور اولیه بر نقش پررنگ این بندر در تمامی زمینه‌های تجاری بود، اما بررسی دقیق آمارهای سازمان بنادر و دریانوردی در سال ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که سهم بندر شهید رجایی در واردات کالاهای اساسی تنها حدود ۴ درصد بوده است. این در حالی است که این بندر بیش از ۵۳ درصد از عملیات تخلیه و بارگیری کانتینری کل بنادر کشور را به خود اختصاص داده و عمدتاً در زمینه ترانزیت فراورده‌های نفتی، کالاهای کانتینری، مصالح ساختمانی و معدنی و کالاهای فلزی فعال است. این یافته‌ها حاکی از آن است که با وجود اهمیت بی‌بدیل بندر شهید رجایی در تجارت خارجی و ترانزیت کشور، تأمین کالاهای اساسی عمدتاً از طریق بنادر دیگری همچون بندر امام خمینی و امیرآباد صورت می‌پذیرد لذا انفجار در این بندر علی رغم خسارات زیادی که به بندر شهید رجایی و چه بسا به سیستم ترانزیت کشوری وارد نمود اما خللی در تامین کالاهای اساسی کشور و امنیت غذایی جامعه ایجاد نکرد.

بندری شهید رجایی که بزرگ‌ترین و پیشرفته‌ترین پایانه‌های کانتینری کشور را در اختیار دارد به‌عنوان دروازه واردات، صادرات و تنظیم‌کننده نبض اقتصاد کشور تلقی شده و گفته می‌شود، در میان ۳۵۰۰ بندر مهم دنیا دارای رتبه ۵۹ است. بندر شهید رجایی ظرفیت پذیرش بیش از چهار هزار کشتی از انواع فله‌بر، کانتینری و نفتکش را دارد و بیش از ۵۳ درصد عملیات تخلیه و بارگیری کالا در بنادر کشور را به خود اختصاص داده است.

این بندر که شامل ۴۰ پست اسکله است، به‌واسطه برخورداری از زیرساخت‌های مناسب بخش‌های مختلف حمل‌ونقل و اتصال به شبکه بین‌المللی راه‌آهن، هوایی و جاده تاریخی ابریشم، نقش  پررنگی را در صنعت حمل‌ونقلی و توسعه دریامحور بازی می‌کند. در منطقه ویژه اقتصادی شهید رجایی بیش از ۵۰ پایانه و محوطه نگهداری کالا با راهبری بخش خصوصی، ۷۰ درصد ترانزیت کالا، پشتیبانی بیش از ۵۸ درصد عملیات غیرنفتی، ۴۳ درصد عملیات نفتی و تخلیه و بارگیری حدود ۸۵ درصد از عملیات کانتینری در سطح کل بنادر کشور فعالیت می‌کنند.

علاوه بر این، الحاق ۲۴۰۰ هکتار از اراضی واقع در شمال بندر شهید رجایی و ارتقای مساحت بندر که امکان ایجاد یک شهر لجستیک بندری برای گسترش و توسعه صادرات و واردات فراهم می‌کند، از مهمترین اقدامات در دست اجرا برای این بندر است.