مدیریت ریسک در تجارت غلات ایران در شرایط کاهش صادرات روسیه و نوسانات نرخ ارز

واردات نهاده‌های دامی از بخش‌های حیاتی در صنعت کشاورزی و دامپروری هر کشور به شمار می‌آید و فعالیت در این حوزه همواره با ریسک‌های متعددی همراه است که می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر سودآوری و پایداری کسب‌وکارها داشته باشد.

مهندس حبیب نیک‌بخت، مدیرعامل شرکت حامی کشاورز وطن به‌عنوان یک فعال صنعت در حوزه واردات نهاده‌ها و کالاهای اساسی درباره ریسک‌های وارداتی که موفقیت و سودآوری یک معامله ارزی وارداتی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، گفت:

مهندس حبیب نیک‌بخت، مدیرعامل شرکت حامی کشاورز وطن به‌عنوان یک فعال صنعت در حوزه واردات نهاده‌ها و کالاهای اساسی درباره ریسک‌های وارداتی که موفقیت و سودآوری یک معامله ارزی وارداتی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، گفت: بی‌ثباتی سیاسی چه در سطح داخلی و چه در سطح بین‌المللی، ریسک بزرگی برای واردکنندگان کالا محسوب می‌شود. ناآرامی‌های سیاسی، تحریم‌ها و تغییرات ناگهانی در قوانین و مقررات دولتی می‌توانند به‌طور قابل‌توجهی بر تجارت بین‌المللی و واردات کالا اثر منفی بگذارند و یک کالای پرسود وارداتی را به یک کالای پر ریسک خطرناک تبدیل کنند. از سوی دیگر، تأخیر در زمان رسیدن محصول به مقصد، آسیب‌دیدگی کالا، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل ازجمله ریسک‌های حمل‌ونقلی هستند که واردکنندگان در مسیر واردات با آن روبه‌رو خواهند شد.

همچنین ممکن است به دلیل شرایط نامساعد آب‌وهوایی، مشکلات فنی یا ازدحام در بنادر و گمرکات، برنامه‌ریزی‌های حمل‌ونقل با اختلال روبه‌رو شوند و این موضوع به تأخیر در رسیدن کالا منجر شود.

چشم‌انداز بازار غلات ایران با کاهش صادرات روسیه

نیک‌بخت در ادامه درباره تبعات کاهش صادرات روسیه در بازار عرضه‌وتقاضای ایران در حوزه نهاده اظهار کرد: پیش‌بینی می‌شود بازار غلات ایران تا تیرماه سال آتی با مشکلات زیر مواجه باشد:

• تغییر مبادی تأمین واردات به‌ویژه در خصوص جو دامی و تمرکز بر واردات از کشور قزاقستان و رومانی
• افزایش هزینه حمل به دلیل هجوم واردکنندگان
• انتقال واردات ذرت و جو دامی به بنادر جنوبی ایران بیش‌ازپیش
• قرار گرفتن بازار غلات در دست تعداد محدودی از فعالان صنعت
• افزایش قیمت قراردادهای آتی ذرت برزیل به علت کاهش عرضه جهانی
• کاهش سطح خدمات و از بین رفتن برخی فرصت‌های شغلی به‌صورت کوتاه‌مدت در منطقه دریای خزر

بنابراین افزایش انعطاف‌پذیری وزارتخانه در اخذ سیاست‌هایی از قبیل تغییرات در سقف قیمت ثبت سفارش بدون وابستگی به تاریخ تخلیه، می‌تواند تا حدی روند واردات در فرصت باقی‌مانده را سهولت بخشد.

تأثیر بررسی تغییرات اقلیمی در موفقیت تجار غلات

مدیرعامل شرکت حامی کشاورز وطن درباره ضرورت توجه تجار ایرانی به مقوله تغییرات اقلیم در فصول مختلف سال تصریح کرد: نظارت مستمر بر شرایط آب‌وهوایی و اقلیمی در مناطق تولیدکننده اصلی غلات جهان برای مدیریت واردات و پیش‌بینی قیمت‌ها ضروری است و یک واردکننده موفق باید در همه فصول سال، شرایط اقلیمی جهان را بررسی کند، اما برخی فصول به‌ویژه فصل بهار و پاییز ازلحاظ این‌که فصول کاشت و برداشت هستند، از اهمیت بیشتری برخوردارند.

گفتنی است؛ شرایط جوی بر کشت غلات در نیمکره شمالی (روسیه، اوکراین کانادا و ایالات‌متحده) و وقوع خشک‌سالی و بارندگی‌های شدید در فصل بهار می‌تواند بر میزان تولید جهانی تأثیر بگذارد؛ بنابراین بازرگانان موفق هر ساله به بررسی دقیق این شرایط و مسائل می‌پردازند.

وی با اشاره به این‌که در فصل تابستان، ارزیابی برداشت محصولات زمستانه (گندم در روسیه، کانادا و آمریکا) از این لحاظ که بر موجودی و قیمت‌های جهانی تأثیر دارد، ضروری است، گفت: موج‌این گرما و تغییرات جوی غیرقابل‌انتظار در این فصل نقش مهمی در کیفیت و کمیت محصولات تولیدشده دارد. از سوی دیگر، آغاز کاشت غلات زمستانه مانند گندم در اروپا و روسیه که تعیین‌کننده تولید سال بعد است و احتمال وقوع بارندگی‌های غیرمعمول یا سرماهای زودرس که در فصل پاییز می‌تواند روی رشد گیاه اثر بگذارد، این‌ها ازجمله عواملی هستند که واردکنندگان باید در فصل پاییز، آن‌ها را بررسی کنند.

وضعیت ذخایر جهانی غلات در پایان سال میلادی و بررسی تغییرات قیمتی ناشی از عرضه‌وتقاضا از مواردی است که در پایان فصل زمستان باید ارزیابی شوند، به انضمام این‌که پایش وقوع یخبندان‌های شدید در کشورهای تأمین‌کننده نیز باید مدنظر قرار گیرد.

بسته پیشنهادی برای کاهش ریسک‌های اعتباری تجار

فارغ از ریسک‌های سیاسی و آب‌وهوایی، ریسک‌های مالی یکی دیگر از چالش‌های مهم تجار است. مهندس نیکبخت در بخش دیگر گفت‌وگو سراغ نوسانات نرخ ارز و نرخ برابری دلار با روبل یا یورو رفت و گفت: کاهش ارزش روبل در برابر دلار ممکن است باعث شود تأمین‌کنندگان روسی در تحویل کالا با پرداخت‌های اعتباری دچار مشکل شوند. علاوه بر این در معاملات اعتباری چنانچه نرخ برابری ارز تغییر کند، ارزش وثیقه‌های طرفین که ممکن است به روبل یا یورو باشد، کاهش می‌یابد و بانک‌ها یا مؤسسات مالی ممکن است درخواست افزایش تضمین کنند. ضمن این‌که نوسانات نرخ ارز می‌تواند مستقیماً بر قیمت غلات تأثیر بگذارد؛ به‌طوری‌که اگر دلار تقویت شود، قیمت جهانی غلات کاهش می‌یابد، اما برای خریداران غیر دلاری هزینه خرید بالا می‌رود و تقاضا کاهش می‌یابد.

بنابراین استفاده از روش‌های تسویه غیر دلاری، بستن قراردادهای تهاتری، استفاده از خطوط اعتباری بین‌بانکی، استفاده از صرافی‌ها و روش‌های انتقال جایگزین و صدور ضمانت‌نامه‌های ارزی و اعتبارات اسنادی (LC) ازجمله راهکارهایی است که کاهش ریسک‌های اعتباری تجار را رقم می‌زند. یک سیستم بانکی بین‌المللی شفاف و قابل‌اعتماد همچنان چالش اصلی برای تریدرهای ایرانی در مدیریت این ریسک‌ها است و تریدرهای ایرانی همچنان مجبورند ترکیبی از روش‌های فوق را به کار بگیرند.

راهکارهای عملی درجهت کاهش ریسک‌های اعتباری تجار

یکی از مهم‌ترین ریسک‌های تأمین‌کنندگان نهاده‌ها، زمان‌بندی تأمین و تخلیه کالا و همچنین نحوه بازاریابی و فروش در بازار تقاضای داخلی به نحوی است که امکان رقابتی بودن قیمت و مدت‌زمان تحویل کالا وجود داشته باشد. مهندس نیکبخت درباره مدیریت این ریسک‌‌ها گفت: برای مدیریت این ریسک‌ها چند راهکار عملی وجود دارد:

• عقد قراردادهای حمل بلندمدت و انعطاف‌پذیر با شرکت‌های کشتیرانی قابل‌اعتماد
• ثبت سفارش زودهنگام و تکمیل اسناد موردنیاز پیش از رسیدن کالا
• خرید در زمان مناسب با رصد دقیق بازار جهانی غلات و تحلیل روندهای قیمتی استفاده از قراردادهایی برای کاهش ریسک نوسانات قیمت
• متنوع‌سازی منابع مالی و استفاده از تسهیلات بانکی و خطوط اعتباری خارجی برای کاهش اثرات
• تغییرات ارزی
• بهینه‌سازی فرآیندهای انبارداری و توزیع برای جلوگیری از افزایش هزینه‌های نگهداری کالا

وابستگی شدید به واردات نهاده‌های دامی؛ آفتی برای امنیت غذایی کشور

این فعال حوزه صنعت غلات در ادامه به تشریح دلایل اصلی مشکلات تأمین نهاده در کشور پرداخت و گفت: وابستگی شدید به واردات نهاده‌های دامی یکی از مشکلات اساسی در این حوزه است، زیرا تا پایان دی‌ماه ۱۴۰۳ حدود 14 میلیون تن نهاده دامی وارد کشور شده و بدیهی است با این حجم از نیاز به واردات، هرگونه اختلال در واردات، تحریم، افزایش قیمت‌های جهانی و بحران‌های سیاسی به کمبود شدید نهاده‌های دامی منجر خواهد شد.

از سوی دیگر، ناکارآمدی سامانه بازارگاه در تخصیص سهمیه نیز به مشکلات این صنعت دامن زده است، زیرا سامانه بازارگاه که برای توزیع نهاده‌های دامی راه‌اندازی شده است، مشکلات اجرایی زیادی دارد، ازجمله تأخیر در ثبت سفارش‌ها و نبود تطابق میان عرضه‌وتقاضا، برخی دامداران به‌واسطه همین ناکارآمدی، سهمیه کافی دریافت نمی‌کنند و ناچارند نهاده‌ها را از بازار آزاد خریداری کنند.

وی ادامه داد: تأخیر در تأمین ارز برای واردات و تأخیر در تخلیه و توزیع در بنادر نیز از مواردی است که تأمین نهاده در زمان مناسب را دچار چالش کرده است؛ بنابراین تا زمانی که مشکلات ساختاری در زنجیره تأمین تخصیص ارز و سیستم توزیع برطرف نشود، واحدهای دامپروری همچنان در تأمین نهاده دچار مشکل خواهند بود.