چالش‌های سهمیه‌بندی آرد و قیمت تضمینی گندم در کارخانجات آردسازی ایران

صنعت آردسازی در ایران، به عنوان ستون فقرات تامین نان و بسیاری از فرآورده‌های غذایی اساسی، همواره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. این صنعت نه تنها با سلامت و امنیت غذایی جامعه پیوند ناگسستنی دارد، بلکه نقش مهمی در زنجیره ارزش گندم، از کشاورز تا سفره مردم، ایفا می‌کند. با این حال، در سالیان اخیر، این صنعت حیاتی با چالش‌های عدیده‌ای دست و پنجه نرم می‌کند که بقا و پویایی آن را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

این چالش‌ها که از پیچیدگی‌های اقتصادی و سیاسی تا مسائل فنی و مدیریتی را در بر می‌گیرند، نه تنها کیفیت و کمیت تولید آرد را تحت تاثیر قرار داده‌اند، بلکه معیشت فعالان این حوزه و در نهایت، دسترسی مردم به نان با کیفیت را نیز تهدید می‌کنند.

مهندی بهادر هادی‌زاده، مدیرعامل گل آرد زاگرس در گفت‌وگو با نگاشته با بیان اینکه نظام خرید تضمینی گندم، با هدف حمایت از کشاورزان طراحی شده، اما در عمل با چالش‌هایی مواجه است، تصریح کرد: متاسفانه عدم هماهنگی قیمت با بازار آزاد و تفاوت زیاد بین قیمت خرید تضمینی و قیمت جهانی/بازار آزاد گندم، منجر به قاچاق و فروش غیررسمی می‌شود. از سوی دیگر، سهمیه‌بندی ناکارآمد آرد و توزیع آرد بر اساس سهمیه نه بر اساس کارایی یا نیاز واقعی باعث کاهش بهره‌وری و بی‌عدالتی در تخصیص می‌شود.

وی افزود: نظارت ناکافی و ضعف در نظارت بر توزیع آرد یارانه‌ای باعث انحراف در مصرف و رانت می‌شود و دخالت‌های زیاد دولت و حضور پررنگ دولت در تعیین قیمت و توزیع آرد، مانع رقابت و نوآوری در صنعت شده است

وی در پاسخ به این سوال که آیا نرخ سبوس واقعی و متناسب با هزینه‌های تولید است، گفت: نرخ سبوس یارانه‌ای، واقعی نیست و اغلب پایین‌تر از هزینه‌های تولید آن تعیین می‌شود، که منجر به زیان تولیدکنندگان و کاهش کیفیت فرآورده‌های جانبی می‌شود. علاوه بر این اختلاف بین نرخ یارانه‌ای و آزاد سبوس منجر به ایجاد انگیزه برای خروج غیرقانونی سبوس از چرخه رسمی تولید و بی‌نظمی در بازار خوراک دام و طیور شده و بر قیمت‌ها اثر منفی گذاشته است.

هادی‌زاده در ادامه با انتقاد از قیمت‌گذاری دستوری آرد برای صنعت، بدون در نظر گرفتن کیفیت گفت: کاهش رقابت‌پذیری صنایع غذایی در مقایسه با کشورهای منطقه، به دلیل افزایش هزینه‌های جانبی و نوسانات قیمت، عدم انگیزه در به‌روزرسانی فناوری و بهره‌وری کارخانجات آردسازی و در نهایت مشکلات صادراتی به دلیل پایین بودن کیفیت آرد یارانه‌ای و عدم امکان استفاده از آرد آزاد در صنایع صادرات‌محور از جمله مشکلاتی هستند که به واسطه قیمت‌گذاری دستوری آرد به وجود آمده است.

شاه کلید نجات صنعت آسیابانی کشور

وی در پایان درباره اقدامات لازم برای خروج صنعت آرد از وضعیت بحرانی گفت: اصلاح ساختار یارانه‌ها و انتقال یارانه از آرد به مصرف‌کننده نهایی امکان قیمت‌گذاری وافعی را فراهم می‌کند. از سوی  دیگر، آزادسازی تدریجی قیمت آرد صنعتی همراه با حمایت‌های هدفمند از صنایع برای تطبیق با شرایط جدید، بازنگری در نظام سهمیه‌بندی و توزیع با ایجاد سامانه شفاف و مبتنی بر داده برای تخصیص سهمیه بر اساس نیاز واقعی و کارایی، سرمایه‌گذاری در نوسازی تجهیزات و فناوری تولید آرد با ارائه تسهیلات ویژه به کارخانه‌هایی که استانداردهای بهره‌وری و کیفیت را رعایت می‌کنند و توسعه بازارهای صادراتی و تشویق تولید با کیفیت صادراتی از جمله راهکارهای موثر برای نجات صنعت آرد می‌باشد.