پروتئینهای گیاهی؛ محرک توسعه صنایع روغنی ایران
مدیرعامل شرکت نیل تجارت آرتیمان مطرح کرد
نیلوفر منان، مدیرعامل شرکت نیل تجارت آرتیمان، در دومین روز از کنفرانس ایرانگرین، با تمرکز بر موضوع فرصتهای نوین در صنعت روغن و چربی، ضمن تبیین ظرفیتهای تولید مواد اولیه راهبردی، اظهار کرد: صنعت روغن در کشور، به دلیل نبود امکان صادرات محصولات نهایی، ازجمله صنایع کمبرخوردار و مغفول محسوب میشود.
این در حالی است که تولیدکنندگان این صنعت با هزینههایی عمدتاً دلاری مواجه هستند، اما درآمد آنها بهصورت ریالی محاسبه میشود. این نبود تعادل، چالشهای جدی اقتصادی برای فعالان این حوزه به وجود آورده است.
در این میان، شرکت نیل تجارت آرتیمان با تکیهبر ظرفیتهای فنی و تجاری خود و بهرهمندی از شرکای بینالمللی، بر خود لازم میداند که فناوریهای نوین و محصولات استراتژیک خود را که قابلیت تولید در کارخانههای روغنکشی و تصفیه روغن را دارند، معرفی نماید.
وی ادامه داد: در حال حاضر، چهار محصول مهم در کشور وجود دارند که تنها یک تولیدکننده داخلی دارند و همچنان وابسته به واردات هستند. تولید این محصولات در داخل کشور، علاوه بر کاهش وابستگی، میتواند به ارزآوری پایدار برای کشور منجر شود.
سویا بافتدار (TSP)؛ جایگزینی مناسب برای گوشت
نخستین محصول، سویا بافتدار (TSP) است که با توجه به شرایط اقتصادی و تغییر الگوی مصرف، جایگزین مناسبی برای گوشت در سبد غذایی خانوارها شده است. این محصول، با قابلیت جذب بالای چربی و میزان پروتئین قابلتوجه، یکی از خاصترین اشکال پروتئین گیاهی محسوب میشود.
محصول دوم، کنسانتره پروتئین سویا (SPC) است که حدود ۷۰ درصد پروتئین دارد و در تولید فرآوردههای گوشتی نظیر سوسیس و کالباس کاربرد گستردهای دارد.
ایزوله پروتئین سویا (SPI) دارای 90 درصد پروتئین است
محصول سوم، ایزوله پروتئین سویا (SPI) است که با بیش از ۹۰ درصد پروتئین خالص، در صنایع غذایی، دارویی و مکملهای ورزشی جایگاه ویژهای دارد. فناوری تولید این نوع پروتئین، بسیار دقیق و حساس است و به دلیل ارزش غذایی بالا، در بازارهای جهانی با استقبال گستردهای مواجه شده است.
چهارمین محصول، جایگزین کره کاکائو است که مصرف بالایی در صنایع بستنی، شیرینی و شکلات دارد. این محصول نیز بهصورت کامل وارداتی است و پس از حذف ارز نیمایی، وابستگی به آن بیشازپیش مشهود شده است. تولید داخلی این ماده نهتنها مانع خروج ارز میشود، بلکه میتواند ریسکپذیری کشور را در برابر نوسانات بازار جهانی کاهش دهد.
نگاهی به ترنور جهانی پروتئینهای گیاهی
مدیرعامل شرکت نیل تجارت آرتیمان با اشاره به اینکه سال ۲۰۲۴، بازار جهانی پروتئین سویا به بیش از ۱۰ میلیارد دلار رسید و با نرخ رشد سالانه ۴.۸ درصد در حال گسترش است، گفت: پیشبینیها نشان میدهد که تا سال ۲۰۳۵، بازار ایزوله پروتئین سویا به بیش از ۴۰ میلیارد دلار خواهد رسید و بازار کنسانتره پروتئین سویا نیز بین ۵ تا ۱۰ میلیارد دلار رشد خواهد داشت.
وی تصریح کرد: در داخل کشور، با وجود پتانسیلهای تولید، این محصولات عمدتاً وارداتی هستند. واردات پروتئینهای گیاهی به ایران در سالهای اخیر رشد ارزشمندی داشته است. اگرچه حجم واردات افزایش چشمگیری نداشته، اما ارزش دلاری آن بهویژه در سال ۱۴۰۳ بهصورت محسوسی افزایش یافته است که نشاندهنده رشد قیمت جهانی و افزایش تقاضا برای پروتئینهای گیاهی بهجای منابع حیوانی است.
از سوی دیگر، وابستگی به واردات این گروه از محصولات، کشور را با چالشهایی جدی مواجه کرده است. از مهمترین پیامدهای آن میتوان به خروج سالانه چند ده میلیون دلار ارز، آسیبپذیری در برابر نوسانات نرخ ارز، افزایش هزینههای جانبی مانند بیمه و حملونقل و کاهش امنیت غذایی و سیاسی کشور اشاره کرد.
همچنین به دلیل وابستگی به واردات، امکان بومیسازی طعم، ترکیب و فرمولاسیون محصولات متناسب با ذائقه مصرفکننده ایرانی وجود ندارد. درصورتیکه با تولید داخلی، میتوان محصولات را با در نظر گرفتن نیاز بازار داخلی، بهصورت کاملاً اختصاصی تولید و عرضه کرد.
منان در ادامه با اشاره به اینکه هر ۱۰۰ تن دانه سویا، بهطور متوسط ۱۸ تن روغن خام و ۶۵ تن پروتئین قابلاستخراج در قالب وایت فلیک تولید میکند، گفت: در وضعیت فعلی که صادرات محصولات نهایی روغنکشی محدود است، ورود به حوزه تولید پروتئین میتواند مسیر تازهای برای ارزآوری این صنعت باز کند.
در کشورهای اطراف ایران، بهویژه در منطقه اوراسیا و کشور هند، بازار پروتئینهای گیاهی بهشدت در حال رشد است. این بازارها به دلیل تقاضای رو به افزایش، میتوانند مقصد جذابی برای صادرات محصولات پروتئینی ایرانی باشند. حضور فعال در این بازارها، ضمن ایجاد ارزآوری پایدار، جایگاه رقابتی ایران را در حوزه صنایع غذایی تقویت خواهد کرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: شرکت نیل تجارت آرتیمان با همکاری شرکای تجاری خود، بستر امن، اقتصادی و قابلاعتمادی برای تولیدکنندگان داخلی فراهم کرده است تا از طریق آن، تولید محصولات استراتژیک در داخل کشور تحقق یابد. هدف ما جایگزینی واردات با تولید داخلی، کاهش خروج ارز و کمک به ارتقای امنیت غذایی و اقتصادی کشور است.
توسعه تولید محصولات پروتئینی مبتنی بر سویا، نهتنها ارزشافزوده قابلتوجهی برای صنعت روغن ایجاد میکند، بلکه زمینهساز خودکفایی در تولید مواد اولیه حیاتی صنایع غذایی، دارویی و مکملهای ورزشی خواهد بود. اکنون زمان آن رسیده است که با بهرهگیری از زیرساختهای موجود و ظرفیتهای فناوری، گامی جدی در جهت تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات این محصولات استراتژیک برداشته شود.
