ویتامین ب12 چه نقشی در بدن ایفا می‏‌کند و علائم کمبود آن چیست؟

ویتامین ب12 که با نام کوبالامین نیز شناخته می‏ شود، یکی از ویتامین‏ های ضروری برای بدن و محلول در آب است. این ویتامین نقشی مهم در تولید سلول‏های خون و DNA ایفا می‏کند و سلامت سیستم عصبی بدن نیز به آن وابسته است.

ویتامین ب12 به صورت طبیعی در گوشت انواع حیوانات، تخم مرغ و لبنیات وجود دارد. اگرچه در محصولاتی که با ویتامن ب12 غنی شده‏اند مانند نان و شیرهای گیاهی نیز موجود است. رژیم غذایی که حاوی این مواد است معمولا نیاز بدن به این ویتامین را تأمین می‏کند. اما در صورت کمبود آن مکمل‏های غذایی تحت نظر پزشک باید مصرف شوند.

متاسفانه کمبود ویتامین ب12 بسیار شایع است و این کمبود در افراد مسن شدیدتر است. اگر نیاز بدن از طریق رژیم غذایی تأمین نشود یا میزان جذب این ویتامین در بدن کم باشد، مشکلات متعددی به وجود می‏آید.

این افراد معمولا در معرض کمبود ویتامین ب12 هستند:

• افراد مسن
• افرادی که به وسیله جراحی قسمتی از روده خود را برداشته‏اند
• افرادی که از داروی متفورمین برای دیابت استفاده می‏کنند
• افرادی که وگان هستند (گیاه خوارانی که هیچ گونه محصولات گرفته شده از حیوانات، حتی عسل، نیز مصرف نمی‏کنند)
• افرادی که مدت زمان زیادی است که از داروهای ضد اسید برای سوزش معده استفاده می‏کنند

متاسفانه علائم کمبود ویتامین ب12 ممکن است سال‏ها به طول انجامد تا ظاهر شوند و در برخی موارد نیز با کمبود آهن اشتباه گرفته می‏شوند. کمبود این ویتامین منجر به کاهش آهن در بدن می‏شود اما اگر تنها درمان برای کمبود آهن انجام شود، ممکن است که علائم بهبود یابد اما همچنان کمبود ب12 وجود خواهد داشت.

در اینجا به چند مورد از علائم اصلی کمبود ویتامین ب12 اشاره می‏کنیم، البته توجه داشته باشید که وجود تنها یکی از این علائم دلیل کمبود ویتامنی ب12 نخواهد بود:

1. پوست رنگ پریده یا زرد رنگ

افراد با کمبود ویتامین ب12 معمولا رنگی پریده و یا حالتی زرد رنگ روی پوست خود و در سفیدی چشمان خود دارند که مانند زردی است. این حالت زمانی رخ می‏دهد که کمبود این ویتامین در تولید گلبول‏های قرمز اختلال ایجاد می‏کند. بدون این ویتامین دستورالعمل‏های مورد نیاز برای ساختن سلول‏های خونی کامل نمی‏شود و این سلول‏ها قادر به تقسیم شدن نیستند. همین موضوع به نوعی کم خونی منجر می‏شود که در آن گلبول‏های قرمز سایز بزرگ‏تری نسبت به نرمال دارند و به راحتی از رگ‏ها عبور نمی‏کنند.

2. ضعف و خستگی ناشی از کمبود ویتامین ب12
   

ضعف و خستگی از علائم شایع کمبود ویتامین ب12 هستند و این موارد به دلیل کمبود اکسیژن رسانی توسط خون به دلیل کمبود گلبول‏های قرمز در خون رخ می‏دهد.

3. حس سوزن سوزن شدن

یکی از علائم جدی کمبود شدید ویتامین ب12 در طولانی مدت آسیب به اعصاب است. این حالت زمانی اتفاق می‏افتد که بدن برای مدت طولانی با کمبود ویتامین ب12 روبرو بوده است. ویتامین ب12 به تولید میلین (myelin) که ماده‏ای برای حفاظت از عصب‏هاست کمک می‏کند، واضح است که با کمبود ب12، این ماده نیز به صورت متفاوتی تولید می‏شود که به اختلال سیستم اعصاب می‏انجامد. با آسیب به سیستم عصبی، حسی مانند سوزن سوزن شدن در دست‏ها و پاها به وجود می‏آید. باید به این نکته توجه داشته باشید که این احساس می‏تواند دلایل مختلفی داشته باشد و تنها وجود آن از دلایل کمبود ویتامین ب12 به شمار نمی‏آید.

4. مشکلات حرکتی

اگر کمبود ویتامین ب12 در مرحله آسیب اولیه به سیستم عصبی درمان نشود، آسیب شدیدتر منجر به مشکلات حرکتی خواهد شد. شما تعادل کافی به هنگام راه رفتن نخواهید داشت و همین موضوع احتمال افتادن و آسیب دیدن را افزایش می‏دهد. البته این موضوع بیشتر در افراد مسن بالای 60 سال و افراد جوانی که کمبود بسیار شدید ب12 دارند مشاهده می‏شود.

5. التهاب زبان و زخم‏های دهانی

التهاب زبان به شرایطی اطلاق می‏شود که رنگ و ظاهر زبان تغییر کند به صورتی که ورم داشته باشد و رنگ آن قرمز شود. تحقیقات نشان می‏دهد که زبان متورمی که برآمدگی‏های با طول زیاد روی آن وجود دارد از اولین علائم کمبود ویتامین ب12 است. زخم‏های دهانی، حس سوزن سوزن شدن زبان و سوزش و خارش در دهان نیز از دیگر علائم این مشکل هستند.

6. اختلال در بینایی از علائم کمبود ویتامین ب12
   

تاری دید یکی دیگر از علائم کمبود ویتامین ب12 در بدن است. این مشکل زمانی رخ می‏دهد که کمبود این ویتامین منجر به آسیب به سیستم عصبی بینایی شده است. این آسیب سیگنال‏هایی که از سیستم بینایی به سوی مغز می‏روند را مختل می‏کند و موجب تاری دید می‏شود.

7. تغییرات خلق و خوی

کمبود ب12 از جمله مواردی است که به افسردگی و حتی آلزایمر منجر می‏شود. این تئوری از این جا نشأت می‏گیرد که به دلیل کمبود ویتامین ب 12، هوموسیستئین بیشتری در بدن تولید می‏شود که می‏تواند به بافت مغز آسیب بزند و در سیگنال‏هایی که مغز دریافت می‏کند و یا ارسال می‏کند، اختلال ایجاد کند.

8. دمای بالای بدن با دارودرمانی ب12 بهبود می یابد
   

این مورد از علائم نادر است و دلیل مشخصی نیز برای اتفاق افتادن آن وجود ندارد. تحقیقات نشان داده است که برخی تب‏های شدید با دارو درمانی ب 12 بهبود می‏یابند.