مدیریت واردات، هشدار نامرئی پوتین برای کشورهای وابسته به واردات غلات
کاوه زرگران ریاست انجمن تأمین کنندگان غلات
مدیریت واردات/ تنش میان روسیه و اوکراین اثرات زیادی در حوزه کشاورزی و بازار نهادههای دامی و غلات داشته است. در وهله اول خود روسیه و اوکراین 40 درصد از رقم کل صادرات اوکراین و 9 درصد از صادرات روسیه به محصولات کشاورزی و غذایی اختصاص دارد.
با کاهش حضور هر دو کشور بهویژه اوکراین در بازار صادرات، تنش زیادی در حوزه تجارت جهانی غلات و سیاستهای کشورها برای تأمین محصولات اساسی ایجاد شده است؛ چرا که این دو کشور در مجموع 65 درصد از صادرات جهانی آفتابگردان، 17 درصد از صادرات ذرت، 32 درصد صادرات جهانی جو و 28 درصد از صادرات بازار جهانی گندم را در اختیار دارند.
کاوه زرگران ریاست انجمن تأمین کنندگان غلات در گفتوگوی اختصاصی با نگاشته، ضمن بیان مقدمه بالا، گفت: توجه به برخی آمارها، عمق بحران پیش رو برای امنیت غذایی کشورها را بیشتر روشن میکند؛
روسیه به عنوان چهارمین تولیدکننده گندم جهان، 10 درصد از تولید جهانی را در دست دارد و درچندساله اخیر با پیشی گرفتن از آمریکا، به رتبه نخست صادرکننده گندم جهان دست یافته است؛ صادراتی که در سالهای اخیر به تناژ 33 میلیون تن رسیده است.
کدام کشورها در معرض نوسان شدید و بحران گندم هستند؟
زرگران در پاسخ به این که کدام کشورها بیشتر متأثر از وضعیت بحرانی کنونی هستند، اظهار کرد: مصر و ترکیه 70 درصد غلات مورد نیاز خود را از دو کشور روسیه و اوکراین وارد میکند و به دنبال تغییر منابع تأمین غلات، قطعاً با بیشترین لطمه و ریسک روبهرو خواهد شد. این کشور همچنین بزرگترین صادرکننده آرد در منطقه و بهویژه به مقصد شمال آفریقاست. با کاهش صادرات آرد ترکیه که از محل گندم وارداتی انجام میگرفت، بحران غذایی به مقاصد صادراتی ترکیه نیز گسترش خواهد یافت.
از سوی دیگر کشورهایی همچون مصر، اندونزی، بنگلادش، فیلیپین، تونس و ترکیه به عنوان واردکنندگان اصلی گندم از کشور روسیه و همچنین کشورهای ترکیه، بنگلادش، سودان، نیجریه، یمن و ویتنام در زمره واردکنندگان گندم از اوکراین قرار دارند.
نگاهی به بازار ذرت و جو
رئیس انجمن تأمینکنندگان غلات در نگاهی گذرا به بازار ذرت و جو با بیان این که در سال 2021 رتبه صادرات ذرت به ترتیب در دست آمریکا، آرژانتین، اوکراین و برزیل با حجم 38 میلیون تن بوده است، اظهار کرد: اوکراین به عنوان سومین و روسیه به عنوان ششمین صادرکننده ذرت در مجموع 17 درصد از صادرات جهانی ذرت را در دست دارند.
توقف صادرات دانه آفتابگردان؛ دلیل افزایش قیمت مواد غذایی در اروپا
زرگران درباره رتبههای برتر صادرکنندگان روغن آفتابگردان به اوکراین، روسیه، آرژانتین، ترکیه و سپس اتحادیه اروپا اشاره کرد و افزود: دو کشور روسیه و اوکراین حدود 13 میلیون تن تولید آفتابگردان دارند و در صورت نبود بازدهی زمینهای کشت دانه آفتابگردان در اوکراین، شاهد تنش عمیقتری در بحث روغن در دنیا خواهیم بود.
این فعال حوزه تأمین و تجارت غلات با بیان این که 65 درصد صادرات روغن آفتابگردان دنیا در دست اوکراین و روسیه است، به وابستگی اتحادیه اروپا برای تأمین 40 درصد روغن خوراکی موردنیاز خود از اوکراین اشاره کرد و گفت: این وابستگی، دلیل اصلی افزایش قیمت موادغذایی در اروپا در پی بروز جنگ شده است.
و اما روند صعودی قیمت مواد غذایی تا سه سال آینده
رئیس انجمن تأمینکنندگان غلات ضمن اشاره به این که کشورهایی مانند روسیه، چین، کانادا، آمریکا و مراکش جزو 5 صادرکننده بزرگ در کود کشاورزی درسال 2020 هستند، گفت: متأسفانه نکته ای که در مناقشه اوکراین کمتر کسی به آن پرداخته، این است که در سال آینده و حتی سالهای پس از آن سهم بزرگ روسیه و اوکراین در صادرات جهانی (گندم، ذرت، جو، روغن آفتابگردان) به دلیل تعطیلی بنادر این دو کشور به صورت نامتعادل وارد بازار خواهند شد و با ناهمخوانی عرضه و تقاضا و درنهایت افزایش قیمت جهانی مواد غذایی در یک دوره نسبتاً طولانی مواجه خواهیم بود؛ به طوری که دستکم تا دو سال آینده تنش های موجود به سطح قبلی باز نمی گردد.
مسئله حائز اهمیت بعدی که تأثیر آن در بلند مدت، بیشتر نمایان خواهد شد، توقف صادرات کود روسیه (به عنوان برترین صادرکننده کود دنیا) است، این کشور13 درصد صادرات کودهای کشاورزی را در دنیا بر عهده دارد و کاهش 13 درصدی ورود کود روسیه به بازار جهانی، اثر مستقیم در بهرهوری دیگر مزارع دنیا خواهد داشت، تا آنجا که سال آینده شاهد کاهش تولید در بسیاری از کشورها نه تنها بر اثر بروز خشکسالی بلکه به دلیل تأمین نشدن بهموقع کود خواهیم بود.
بحران گرسنگی؛ اوکراین مسئول تأمین غذای 400 میلیون نفر در جهان
زرگران در بخش بعدی این گفتوگو، به بحران گرسنگی که به تیتر اول بسیاری از رسانههای جهان بدل شده، اشاره کرد و یادآور شد: در بازار جهانی غلات، تأمین غذای 400 میلیون نفر به اوکراین وابسته است؛ به عبارت دیگر مصر به عنوان یکی از واردکنندگان و کشور یمن با داشتن بالاترین آمار گرسنگی و سایر کشورها با این بحران در خطر بروز سوء تغذیه بیشتر قرار گرفتهاند. البته یادآور میشوم که مشکل، تنها رسیدن محصولات به کشورها نیست بلکه افزایش قیمت و کاهش توان خرید مردم نیز مطرح است. اندونزی، لیبی، بنگلادش، لبنان، پاکستان و عراق کشورهایی هستند که با ادامه این روند تصاعدی قیمتها و کاهش عرضه، نیاز شدید به غذا و کمکهای معیشتی پیدا خواهند کرد. در حال حاضر صادرات غلات اوکراین کاهش زیادی داشته است.
برنامه از پیش تعیین شده روسیه برای اعمال فشار براتحادیه اروپا
رئیس انجمن غلات در ادامه به چشمانداز کشورمان برای مدیریت دوره بحران پرداخت و خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین اشکالات وارده به سیاستهای دولت ایران در مقاطع زمانی مختلف، تصمیمگیری پس از وقوع بحران است. البته تأکید من بر روی مباحث مربوط به تأمین محصولات اساسی است.
در دو سال اخیر شاهد رفتاری انقباضی و متفاوت از روسیه در حوزه سهمیه بندی صادرات محصولات کشاورزی و وضع عوارض صادراتی بودهایم که متأسفانه بسیاری گمان میکردند علت آن، شیوع کرونا است، حال آن که امروز پس از گذشت سه سال پر واضح است که پوتین از دو سال قبل در حال افزایش موجودی ذخایر کشورش و همچنین کاهش عرضه جهانی و در نهایت بهرهبرداری از افزایش مواد غذایی به عنوان یک اهرم فشار در بازار اروپا بوده است؛ کارشناسان ما هیچگاه علت اصلی محدودیتهای روسیه را رصد نکردند و در طول این دو سال هیچ تلاش مضاعفی برای افزایش ذخایر استراتژیک کشور صورت نگرفت، حال آن که بسیاری از کشورها به صورت رسمی در حال حفظ ذخایر و حتی افزایش آن بودند.
پیشنهادهای انجمن غلات برای عبور از بحران
زرگران همچنین به بیان راهکارهای انجمن تأمینکنندگان غلات به عنوان مهمترین تشکل درگیر در بحث واردات غلات پرداخت و خطاب به مسئولان تصمیم گیر گفت: سال گذشته سودای برداشت 14 میلیون گندم آنچنان مدیران را به خود مشغول کرد که پس از اتمام فصل خرید و مواجهه با خرید 5 میلیون تنی گندم، در گرانترین زمان ممکن به سمت خرید گندم جهانی رفتیم و با دو برابر قیمت گندم اول فصل، واردات را شروع کردیم.
البته امروز زمان گله گذاری نیست. بهعنوان یکی از فعالان حوزه تجارت غلات تأکید میکنم که برداشت سال جاری نیز به دلیل خشکسالی با کاهش مواجه خواهد بود؛ لذا دولت باید در زمان مناسب گندم خریداری کند. گرچه مناقشه اوکراین و روسیه، اثر خود را گذاشته اما در صورت استفاده درست از روابط دیپلماسی بین ایران و روسیه، بخش اعظم نیاز کشور به گندم رفع خواهد شد.
در مورد جو خوشبختانه 50 درصد نیاز کشور از داخل تأمین میشود که امکان افزایش آن وجود دارد و میزان نیاز ما برای واردات تا سقف 3 میلیون تن را میتوان از بازار خارجی تأمین کرد.
در خصوص دانههای روغنی در سال 1400 تناژی معادل 2 میلیون و 100 هزارتن و در سال 99 تناژ 2 میلیون و 80 هزارتن واردات دانههای روغنی انجام شده است.
دربخش واردات کنجاله که عمده آن از سوی دولت صورت گرفته، پیشنهاد میکنیم که درجهت پویایی تولید ملی و بالابردن ضریب خودکفایی به جای واردات کنجاله با واردات دانههای روغنی، موجبات فرآوری این محصول و رونق کارخانههای روغنکشی کشور را فراهم کنیم که اثراتی همچون افزایش رونق اشتغال و ایجاد ارزش افزوده و رشد ضریب خوداتکایی روغن کشور را به دنبال دارد.
طبقه بندی کیفی محصولات، موضوعی که مغفول مانده
زرگران در پایان ضمن اشاره به سخنان مقام معظم رهبری در خصوص رشد و رونق بخش کشاورزی، تأکید کرد که در دو مسئله مهم، به تغییر و اقدام جدی نیاز اساسی داریم.
وی خاطر نشان کرد: حوزه اول مقوله گریدبندی و طبقهبندی کیفی تولید محصولات کشاورزی است که در پی آن، کشاورزانی که محصول باکیفیتتری تولید میکنند، با کشاورزانی که گندمی با کیفیت دامی تولید میکنند، تفاوت داشته باشند و انگیزه زارع برای کشت بهتر و با کیفیت تر در همین خصوص افزایش یابد. مسئله دوم مدیریت واردات است؛ شاید در برخی محصولات، امکان خودکفایی نداشته باشیم
اما با مدیریت درست مقوله واردات، علاوه بر ایجاد توسعه در برخی بخشهای صنعت و افزایش ضریب خوداتکایی در فرآوری محصولات، می توانیم خروج ارز از کشور را به حداقل برسانیم و در زمان مناسب با قیمت مناسب جهانی به خرید محصولات موردنیاز کشور اقدام کنیم. امیدواریم مسئولان تصمیمگیر در دولت در حوزه کشاورزی از شعارهای دست نیافتنی که تکیه گاه علمی و اقتصادی ندارد، فاصله بگیرند و با تکیه بر منویات رهبرمعظم در جهت حفظ سرمایههای ملی و ثبات امنیت غذایی مصمم تر اقدام کنند.
