ترکیه، قطب تامین غلات در منطقه با تمرکز بر سیلوهای ذخیرهسازی و تولید ماکارونی
ترکیه در سکوت و با سیاستگذاری هوشمندانه، نقشی کلیدی در بازار جهانی غلات ایفا میکند؛ کشوری که با واردات گسترده غلات خام از دریای سیاه، اکنون به بازیگری تعیینکننده در صادرات جهانی پاستا، آرد و بیسکوییت بدل شده است.
در سال ۲۰۲۴، صادرات کل ترکیه به ۲۶۲ میلیارد دلار رسید، در حالیکه واردات به ۳۴۴.۱ میلیارد دلار کاهش یافت. بخش کشاورزی در این میان پیشتاز بود: ۳۶.۲ میلیارد دلار صادرات که ۱۶٪ کل صادرات کشور را تشکیل میدهد. این دستاورد اما تنها با واردات هوشمندانه محقق شد؛ جایی که غلات وارداتی به فرآوردههایی با ارزش افزوده بالا تبدیل شدند و دوباره به بازار جهانی صادر شدند.
نمودار تولید گندم ترکیه نوسانات تولید را بهخوبی نشان میدهد؛ پس از رسیدن به ۲۲ میلیون تن در سال 2023/24، پیشبینی افت به ۲۰.۸ میلیون تن در 2024/25 نگرانیهایی درباره تأثیر تغییرات اقلیمی و هزینههای تولید ایجاد کرده است. با این حال، پایداری تولید گندم آسیابانی در سطح ۱۶.۴ میلیون تن میتواند ثبات نسبی بازار داخلی را حفظ کند.
با این حال، سیاستهای محدودکننده جدید دولت در زمینه واردات گندم – حتی برای صادرات مجدد – تأثیر خود را گذاشت: صادرات آرد گندم در سال ۲۰۲۴ به ۳.۰۲۲ میلیون تن کاهش یافت، در حالیکه صادرات پاستا با رشد ۸.۳ درصدی به ۱.۴۵۸ میلیون تن رسید. این روند اگر ادامه یابد، ترکیه را تا سال ۲۰۲۵ به بزرگترین صادرکننده ماکارونی در جهان تبدیل خواهد کرد.
ترکیه همچنین در توسعه زیرساختهای ذخیرهسازی جهشی چشمگیر داشته است. ظرفیت انبارهای دارای مجوز اکنون از ۲۹ میلیون تن فراتر رفته و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ به ۴۰ میلیون تن برسد. این انبارها، قلب نبض غذایی ترکیهاند، جایی که استراتژی ذخیرهسازی و عرضه بازار تنظیم میشود.
این نمودار افت قابلتوجه واردات گندم آسیابانی ترکیه را نشان میدهد؛ از اوج ۱۱.۸ میلیون تن در 2022/23 به ۵.۲ میلیون تن در فصل جاری. وابستگی بیش از ۹۰ درصدی به روسیه نیز ریسک ژئوپولیتیکی بالایی ایجاد کرده است. این کاهش در پی سهمیهبندی داخلی و تغییر سیاستهای وارداتی، نظم تجارت غلات کشور را بهطور جدی دگرگون کرده است.
اما چالشها نیز جدیاند. کاهش بارندگی در سالهای اخیر، افزایش قیمت ذرت (۴۰٪ نسبت به سال قبل)، و پیشبینی افت محصول در فصل ۲۰۲۵/۲۶ زنگ خطر را به صدا درآوردهاند. واردات گندم در نیمه اول فصل جاری به ۱.۹ میلیون تن کاهش یافته؛ با اینحال، اگر شرایط تولید داخلی بحرانی شود، واردات میتواند به بیش از ۸ میلیون تن در سال ۲۰۲۵/۲۶ برسد.
رشد تولید ذرت ترکیه از 2021/22 تا اوج ۹ میلیون تن در 2023/24، این کشور را به صادرکنندهای فعال، بهویژه به ایران و عراق، تبدیل کرد. اما پیشبینی کاهش به ۸.۱ میلیون تن در 2024/25، پیامد تغییرات اقلیمی و تنش گرمایی است و میتواند صادرات را محدود و واردات را افزایش دهد؛ مگر با اجرای سیاستهای حمایتی یا بهبود روشهای آبیاری.
ترکیه، اکنون نهتنها بازیگر، بلکه معماری نوین در نظم کشاورزی اوراسیاست. دیپلماسی غذایی این کشور، ترکیبی از واردات هدفمند، فرآوری پیشرفته و ذخیرهسازی استراتژیک است؛ الگویی که شاید در سالهای آینده، سایر کشورها نیز به دنبالش باشند.
متن خبر را از طریق این لینک ملاحظه نمایید.
