تاثیرات جنگ روسیه و اوکراین بر اقتصاد ایران

هیج کس باور نمی‌کرد که در پی سخنان پوتین در مورد نگرانی از توسعه ناتو به شرق اروپا و مخصوصا اوکراین، جنگ روسیه و اوکراین به وجود آید و با ساده انگاری‌های سران اوکراین و سیاست‌های حمایتی بی پشتوانه اروپا و غرب به این جنگ خانمان‌سوزی که حالا نظاره گر آن هستیم برسیم.

ما نظاره‌گر یک تراژدی بین‌المللی هستیم که جدا از مسائل سیاسی و عوامل به وجود آورنده آن تبعات سیاسی و اقتصادی گسترده‌ای بر اقتصاد جهانی و خاورمیانه و ایران خواهد داشت.

اوکراین و روسیه روی هم حدود 30 درصد گندم چهان را تامین می‌کنند و حدود 20 درصد کل غلات جهان نیز از این دو کشور تامین می‌شود و روسیه به تنهایی یکی از صادر کنندگان عمده نفت و گاز جهان می‌باشد.

ما تاثیر نقش جنگ را در خاورمیانه در حوزه غلات فقط برای سه کشور یمن و لبنان و مصر بشرح زیر میتوانیم جمع بندی کنیم.

کشور یمن با بیش از هفت سال جنگ و با انبوه جماعت گرسنه و با واردات بیش از 25 درصد گندم خود از اوکراین با بحران تامین گندم و گرانی آن مواجه خواهد شد.

کشور مصر با واردات 90 درصدی گندم خود از اوکراین با بحران افزایش قیمت نان روبه رو خواهد شد و هم اکنون قیمت‌ها به دوبرابر افزایش پیدا کرده است .

کشور لبنان حدود شصت درصد گندم خود را از اوکراین تامین می‌کرد و هم اکنون با بحران‌های سیاسی مجلس و جامعه خود روبه رو است که زمینه تضعیف پارلمان را هم به وجود خواهد آورد.

ظرفیت اوکراین برای صادرات گندم و ذرت

البته هم اکنون ظرفیت قابل صادرات اوکراین حدود 5 میلیون تن گندم و 11 میلیون تن ذرت می‌باشد که بخاطر جنگ در بنادر دپو شده است.

اما در رابطه با ایران در حوزه مواد غذایی باید به اطلاع برسانم که حدود 10 درصد از غلات ایران توسط اوکراین تامین میشد و حدود 30 تا 40 درصد توسط روسیه. همچنین بخش عمده‌ای از روغن خام ایران از اوکراین وارد می‌گردد.

با ملاحظه اینکه این جنگ تقریبا ادامه دار خواهد بود تاثیرات زیادی بر اقتصاد ما خواهد داشت که بعضی نکات منفی و بعضی نکات مثبت خواهد بود .

تاثیرات منفی آن افزایش طبیعی قیمت تا 40 درصد خواهد بود که روی کالاهایی مثل گندم و ذرت و روغن آفتاب خواهیم داشت. هم اکنون قیمت فوب گندم دریای سیاه به 400 دلار و بالاتر رسیده است و ما در سال آینده باید هشت میلیون تن گندم وارد کنیم و این تقاوت قیمت به رقمی حدود 800 میلیون دلار خواهد رسید.

قیمت ذرت، جو و روغن‌های خام نیز افزایش خواهند داشت که با توجه به افزایش 30 درصدی به طور میانگین با توجه به واردات 15 میلیون تنی در این حوزه با افزایش قیمت تقریبی یک و نیم میلیارد دلار روبرو خواهد شد. یعنی تقریبی دو و نیم تا سه میلیارد دلار باید اضافه پرداختی داشته باشیم.

میزان واردات گندم ایران از روسیه در خلال جنگ

در حوزه غلات، با توجه به ارتباط بسیار نزدیک ایران به روسیه و ارتباط از طریق دریای خزر، واردات دو میلیون تنی ایران از روسیه نه تنها کمتر نخواهد شد بلکه بیشتر نیز می‌شود و تا حدود 4 میلیون تن از دریای خزر افزایش خواهد یافت چراکه به علت تحریم‌ها، روسیه تمایل بیشتری برای تجارت با ایران خواهد داشت و کسری تامین نیاز از اوکراین به راحتی رفع خواهد شد.

کشتی‌های کوچک فعال در دریای سیاه به دریای خزر خواهند آمد و کرایه کشتی بسیار پایین خواهد آمد. انتقالات پولی این حوزه مثل قبل با کمی تاخیر بیشتر و با توجه به اینکه شرکت‌های روسیه همواره در کشورهای سوم نیز پذیرای پول غلات خود بودند، مشکلی پیش نخواهد آورد.

در کل با توجه به افزایش قیمت نفت، تراز تجاری ایران مثبت خواهد شد و در یک دوره سه ماه 10 تا 12 میلیارد دلار افزایش صادرات خواهیم داشت.

اما در طرف دیگر با توجه به توسعه ایران در صنایع فولاد و اوره که در سال‌های پیش اتفاق افتاده و عدم صادرات اوره و فولاد که مهمترین فرآورده‌های صادراتی اوکراین به شمار می‌رود، بازارهای هدف به سمت ایران نشانه خواهند رفت و کشورهایی مثل ایتالیا، ترکیه، مصر، لهستان، بلغارستان، الجزایر، عراق و لبنان به دنبال تامین فولاد خود از ایران خواهند بود.

به نظر من توسعه در زیر ساخت‌های گازی کشور و توسعه حمل و نقل‌های دریایی و ترمیم حمل و نقل زمینی کشور و همچنین استفاده بهینه از منابع و معادن کشور باید از اهم واجبات باشد.

اقتصاد سیاسی هم اکنون می‌تواند بیشترین کمک را به ایران کند و موازنات سیاسی اقتصادی را که تاکنون به ضرر ایران بوده است را به نفع کشور برگرداند.

جنگ با اوکراین چه عواقبی برای روسیه دارد؟

مسلم است که روسیه در انزوای سیاسی بی بدیلی فرو خواهد رفت و غرب از این فرصت بیشترین استفاده را خواهد نمود تا بتواند روسیه را منزوی کند. اما تجارت 430 میلیارد دلاری روسیه با اروپا هم نقطه عطفی است که اروپا نمیخواهد به راحتی آن را کنار بگذارد و تا جایگزینی با منبع دیگری بسیار فاصله دارد.

در نهایت ما میتوانیم در این برهه مهم تاریخی هم روابط اقتصادی خود را با روسیه حفظ و بهبود دهیم و هم میتوانیم از منابع گازی و پتروشیمی و نفت خود در حوزه تجارت بین المللی بیشترین بهره را نصیب کشور سازیم.