اقتصادیبینالمللصنایع تبدیلی غلاتغلاتفراورده های غلات
ایران و فرصت از دسترفته اکسپو ۲۰۲۵: غیبت در جام جهانی تجارت
سید محمد میرانی، دبیرکل پاویون ایران در اکسپو قطر
اکسپو ۲۰۲۵ اوزاکا ژاپن رسماً آغاز شده است؛ رویدادی بینالمللی که به تعبیر
بسیاری از کارشناسان، حکم «جام جهانی تجارت و فناوری» را دارد. جایی که بیش از ۱۶۰ کشور جهان و ۹ سازمان بینالمللی گرد هم آمدهاند تا آینده را طراحی کنند، نوآوریها را به نمایش بگذارند و دروازههای تازهای به سوی همکاری و سرمایهگذاری جهانی بگشایند. اما در میان این حضور گسترده، جای ایران خالی است. کشوری که زمانی از پیشگامان حضور در اکسپوهای جهانی بود، اینبار غیبت معناداری را تجربه میکند.
اکسپو چیست و چرا مهم است؟
اکسپو، نمایشگاهی جهانی است که هر پنج سال یک بار برگزار میشود و از زمان اولین دوره آن در لندن (۱۸۵۱ میلادی) تاکنون، نقش مهمی در معرفی دستاوردهای اقتصادی، تجاری، علمی، فنی، فرهنگی و اجتماعی کشورها ایفا کرده است. تفاوت اکسپو با سایر نمایشگاههای تخصصی این است که صرفاً به فروش یا تبادل کالا محدود نمیشود، بلکه بستری برای «برندسازی ملی»، «توسعه دیپلماسی اقتصادی» و «الهام بخشی جهانی» است. بسیاری از فناوریها و طراحیهایی که امروزه بخشی از زندگی روزمره ما شدهاند (از برج ایفل تا تلویزیون رنگی)، نخستین بار در اکسپوها رونمایی شدهاند.
اکسپو ۲۰۲۵ با شعار «طراحی جامعه آینده برای زندگی بشر»، از فروردین تا مهر ۱۴۰۴ در جزیره مصنوعی یومشیما در خلیج اوزاکا برگزار میشود. پیشبینی میشود بیش از ۲۸ میلیون نفر از این رویداد بازدید کنند که از این میان، حدود ۳.۵ میلیون نفر بازدیدکنندگان خارجی خواهند بود. این حجم از بازدیدکننده، یک فرصت طلایی برای کشورهاست تا فرهنگ، صنعت، فناوری، گردشگری و ظرفیتهای سرمایهگذاری خود را در معرض دید جهانیان قرار دهند.
چرا ایران شرکت نکرد؟
با وجود حضور مستمر ایران در بسیاری از دورههای گذشته اکسپو (از جمله اکسپو ۲۰۱۵ میلان و اکسپو ۲۰۲۰ دبی)، امسال ایران تصمیم به عدم حضور در این رویداد گرفت. طبق گزارشها، یکی از مهمترین دلایل این تصمیم، آماده نشدن بهموقع طرح پاویون ایران و نیز هزینههای بالای حضور در اکسپو بوده است. مقامات همچنین به برخی مشکلات اجرایی و محدودیتهای بینالمللی نیز اشاره کردهاند.
اما هرچه دلایل فنی و مالی این تصمیم قابل تأمل باشد، واقعیت این است که غیبت ایران در اکسپو، به منزله از دست رفتن فرصتهای بزرگ تجاری و دیپلماتیک است که به این سادگی قابل جبران نخواهد بود.
فرصتهایی که از دست رفت
عدم حضور در اکسپو ۲۰۲۵، یعنی از دست دادن یک ویترین جهانی برای معرفی ایران، آن هم در زمانی که کشور بیش از هر زمان دیگری نیاز به بازسازی تصویر بینالمللی خود، جذب سرمایه و معرفی ظرفیتهای صادراتی دارد.
۱. برندسازی ملی و فرهنگی: پاویون هر کشور در اکسپو، نماینده چهره آن کشور در برابر میلیونها بازدیدکننده است. این فرصت میتوانست برای ایران بستری باشد جهت معرفی تاریخ، هنر، نوآوریهای بومی و جذابیتهای گردشگریاش به جهانیان.
۲. جذب سرمایهگذاری و فناوری: بسیاری از شرکتها و سرمایهگذاران در اکسپو به دنبال بازارهای نوظهور و پروژههای جدید هستند. ایران میتوانست با طراحی یک حضور حرفهای، سرمایهگذاران آسیایی و بینالمللی را متوجه پروژههای اقتصادی داخلی کند.
3.دیپلماسی اقتصادی و عمومی: اکسپو تنها یک نمایشگاه نیست؛ یک فضای مهم برای رایزنیهای غیررسمی، امضای تفاهمنامهها، توسعه روابط دوجانبه و تقویت دیپلماسی اقتصادی است. کشورهایی چون عربستان، ترکیه، قطر و امارات در این دوره با تمام ظرفیت حاضر شدهاند تا اثرگذاری منطقهای و بینالمللی خود را افزایش دهند.
در نتیجه غیبت ایران در اکسپو ۲۰۲۵، نهتنها یک تصمیم فنی یا مالی، بلکه یک عقبنشینی راهبردی در عرصه دیپلماسی عمومی و اقتصادی به شمار میرود. در دنیایی که برند ملی کشورها با قدرت اقتصادی، فناوری و تعاملات جهانی آنها سنجیده میشود، عدم حضور در چنین رویدادهایی، هزینهای بسیار بیشتر از صرفهجویی در بودجه خواهد داشت.
امید است با نگاه آیندهنگرانهتر و تصمیمسازی دقیقتر، ایران بتواند در دورههای بعدی، حضوری درخور و مؤثر در رویدادهای جهانی داشته باشد. چرا که همانطور که جام جهانی فوتبال برای تیمها یک ویترین جهانی است، اکسپو نیز برای کشورها، جام جهانی فرصتهاست.
