مدیر اجرایی کنفرانس ایران‌گرین در دومین روز این اجلاس به تشریح مقوله adaptation پرداخت و گفت: در حال حاضر به‌واسطه تغییرات اقلیمی، شاهد نوساناتی در تولید غلات در ایران و جهان هستیم.
سال ۱۹۹۲ در ریو برزیل کنفرانسی برگزار شد که در آن درباره شاخص تغییرات اقلیمی صحبت شد و نقطه عطف آن نیز مربوط به غلات بود، در آن اجلاس، این نکته مطرح شد که صنعت کشاورزی و غلات، بزرگ‌ترین صنعتی است که تغییرات اقلیمی، تأثیرات مخربی را بر آن خواهد داشت؛ بنابراین کشورهای شرکت‌کننده در کنفرانس، توافق‌نامه‌ای را در جهت تعامل برای مقابله با تغییرات اقلیمی امضا کردند. در آن سال نهایتاً حدود دو میلیارد تن گندم، برنج، ذرت و سایر غلات در جهان تولید شد که این میزان نصف نیاز بشر به کالری روزانه بود.
اما با افزایش گرمای جهان چه اتفاقی افتاد؟
نظام‌مافی در ادامه سخنرانی خود چنین اظهار کرد: سال 2024 میزان آلودگی که بشر در سطح جهان تولید می‌کند، 50 درصد افزایش یافته است؛ آلودگی‌هایی که از ماشین‌آلات و کارخانه‌های صنعتی و دیگر فعالیت‌های انسان نشأت می‌گیرد. حدود 28 سال است که در جهان شاهد رشد 50 درصدی آلودگی هوا هستیم که منجر به گرمای زمین شده است؛ اما با این معضلات، چه اتفاقی افتاده است که تولید غلات در جهان بیشتر شده و تقریباً به 3 میلیارد تن در سال رسیده است؟!
وی افزود: جالب است بدانید 50 درصد افزایش گرمای زمین در 28 سال اخیر اتفاق افتاده است که این موضوع به کشورهای چین و آمریکا به‌عنوان دو موتور اصلی اقتصادی بازمی‌گردد که افزایش گرمای زمین را رقم زده‌اند.
نظام‌مافی با اشاره به این‌که در سال 2024 میزان تولید گندم بسیار بیشتر از سال 1992 بوده است، توضیح داد: این موضوع به این دلیل بوده است که غلات در هوایی که دارای دی‌اکسیدکربن بیشتر است، بهتر رشد می‌کنند و درنهایت فصل کشت طولانی‌تر شده، زیرا زمین گرم‌تر شده است. همچنین روش‌های کشاورزی و نوع بذر استفاده‌شده، با گرمای بالا خود را مطابقت داده‌اند.
وی در ادامه یادآور شد: زمانی در خوزستان دمای 50 درجه غیرقابل‌پیش‌بینی بود، اما اکنون دمای 52 درجه برای این استان عادی شده است. لذا در این وضعیت، روش‌های سابق کشاورزی که در مناطق جنوبی کشور مورداستفاده قرار می‌گرفت؛ دیگر قابل‌استفاده نیست و باید تغییر روش صورت بگیرد.
نظام‌مافی به اتفاقات تازه در صنعت غلات اشاره کرد و افزود: در حال حاضر، شاهد اتفاق تازه دیگری نیز در بخش کشاورزی و غلات هستیم. وقتی تمام فعالیت در بخش نیروی انسانی، ماشین‌آلات، ماده اولیه و سرویس را در بعد اقتصادی نگاه می‌کنیم، با سیر صعودی آن روبه‌رو می‌شویم که به معنی فعالیت بهتر در زمینه کشاورزی و برداشت بیشتر است. لذا این عوامل سبب شده تا صنعت جدیدی به نام agriculture technology در جهان شکل بگیرد که در ایران کمتر شرکتی است که به این صنعت پرداخته است.
مدیر اجرایی کنفرانس ایران‌گرین در ادامه اظهار کرد: صنعت اکتکت با فعالیت و تحقیقات در بخش آب در پی آن است که امکانی را فراهم کند تا بتوان با آب کمتر صنعت کشاورزی را ارتقا بخشید. همچنین وضعیت سم‌های مصرفی نیز بهتر شده است، چراکه این صنعت به نهال این توانمندی را می‌دهد که از خود مراقبت و زودتر رشد کند.
وی با ذکر مثالی توضیح داد: برای مثال در شهر شوش دانیال در چند سال گذشته دمای هوا حدود 5/2 درجه بالا رفته است و آخرین رکوردی که امسال در شهر شوش داشتیم، دمای 54 درجه بوده است. کمتر درخت و نهالی را می‌توان پیدا کرد که بتواند این درجه هوا را تحمل کند؛ بنابراین باید روش‌های کشاورزی و بذرهای موردنیاز را متناسب با افزایش دما تغییر دهیم. درصورتی‌که کشاورزی را با این وضعیت آب‌وهوا وفق ندهیم؛ میزان واردات کشور هر سال بیشتر و بیشتر خواهد شد.
کاهش آب رودخانه‌ها و تبعاتی که به دنبال دارد؟
نظام‌مافی همچنین بیان کرد: از سوی دیگر، شاهد افزایش برداشت آب از رودخانه‌های دز، شاوور، کارون و … هستیم و سطح رودخانه‌ها روزبه‌روز در حال کاهش است. در واقع اتفاقی که برای زاینده‌رود رخ داد، برای رودخانه‌های جنوبی کشور نیز در حال تکرار است. مسئله تأسف‌بار این است که با کاهش آب رودخانه‌ها، سطح نمک بالا می‌رود و کشاورزی سخت‌تر می‌شود و برداشت از آب‌های زیرزمینی بیشتر خواهد شد. به این ترتیب، این وضعیت تداوم طولانی نخواهد داشت و سطح کشت در کشور کاهش می‌یابد.
افزایش دما چگونه بر نوسانات تولیدات کشاورزی دامن می‌زند
به گفته مدیر اجرایی کنفرانس ایران‌گرین، در چند سال اخیر حجم غلات ایران در سطح جهانی افزایشی بوده است، اما به دلیل تغییرات اقلیمی، از رشد 40 درصدی مورد انتظار در زمینه کشاورزی عقب‌تر هستیم که البته این موضوع تنها معطوف به ایران نمی‌شود و تمام جهان را در برمی‌گیرد.
درنهایت به دلیل افزایش دمای کشور، تولیدات محصولات کشاورزی رشد و توسعه نخواهند داشت؛ درحالی‌که جمعیت رو به افزایش است.
وی در این خصوص افزود: علاوه بر این، نوع غذای مصرفی نیز در حال تغییر است. برای مثال بیشتر ممالکی که گوشت‌خوار نبودند؛ گوشت‌خوار شده‌اند. لذا تغییرات نوع غذای انسان به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه موجب واردآمدن فشار بر روی سطح کشت شده است.
لزوم تدوین برنامه‌ای اصولی برای مواجهه با تغییرات اقلیمی
نظام‌مافی در ادامه چنین اظهار کرد: بر همین اساس باید یک برنامه ملی برای انطباق با افزایش دما تدوین کنیم، زیرا نمی‌توان بدون راهکار و برنامه‌ریزی اصولی با دمای 55 درجه مقابله کرد.
تقریباً چهارپنجم کشورهای درحال‌توسعه این برنامه‌ریزی را در دستور کار خود دارند و ایران نیز لازم است به این قضیه توجه بیشتری نشان دهد.
وی با اشاره به این‌که از سال 2015 تا 2020 حدود 46 میلیارد دلار صرف این برنامه‌ها شده است، خاطرنشان کرد: بااین‌حال سازمان ملل اعلام کرده است که این میزان سرمایه‌گذاری 50 درصد برای انطباق با شرایط اقلیمی کم است.
مدیر اجرایی کنفرانس ایران‌گرین افزود: در ایران 80 درصد زمین‌های کشاورزی دیم است، ازاین‌رو، تغییرات اقلیمی ریسک فراوانی به دنبال دارد. از سوی دیگر، روش‌های آبیاری نیز در بیشتر نقاط کشور قدیمی و فاقد دانش جدید است و کشاورزان کشور نیز از اطلاعات کافی در بخش کشاورزی بهره‌مند نیستند و این امکان وجود ندارد که آن‌ها را نسبت به دانش روز مجهز کرد.
وی در پایان یادآور شد: سالانه در ایران میلیاردها دلار یارانه به کشاورزان پرداخت می‌شود و در کنار آن یارانه بابت سموم، بذر و انرژی نیز پرداخت می‌شود؛ لذا چنانچه مقوله پرداخت یارانه‌ها در قالب یک برنامه انطباق‌دهنده با تغییرات اقلیمی صورت بگیرد، می‌توانیم سطح زیر کشت را در کشور افزایش دهیم و با تغییرات اقلیمی مقابله کنیم.
