بازی پتروشیمیها با قیمت کود و سم و تاثیر نوسانات ارزی
مدیر بازرگانی شرکت تک کالا مطرح کرد
کود و سموم کشاورزی از ضروریترین نهادهها برای تولید پایدار و باکیفیت محصولات کشاورزی بهویژه در خاکهای فقیر و اقلیمهای خشک کشور به شمار میرود. بااینحال، در سالهای اخیر افزایش شدید قیمتها، نوسانات ارزی، مشکلات واردات، تحریمها و سیاستهای متغیر دولتی، تأمین این نهادهها را با بحران مواجه کرده است.
کاهش واردات و افت تولید داخلی، به کمیابی و گرانی شدید کود و سموم منجر شده و قدرت خرید کشاورزان را کاهش داده است. این روند، خطر کاهش بهرهوری، افت کیفیت محصولات، گسترش آفات و تهدید امنیت غذایی کشور را به دنبال دارد. نگاشته در این شماره ضمن گفتوگو با مهندس کاظمی، مدیر بازرگانی خارجی شرکت تک کالا پرونده بازار سموم و کود شیمیایی در ایران را موردبررسی قرار داده است.
به گفته کاظمی در ماههای اخیر، قیمت کودهای شیمیایی بهویژه کود اوره با افزایش چشمگیر و نگرانکنندهای روبهرو شده است؛ بهطوریکه نرخ هر کیسه ۵۰ کیلویی کود اوره از حدود ۳۰۰ هزار تومان در سال گذشته به ۶۸۸ هزار تومان در سال جاری رسیده است؛ افزایشی بیش از ۷۴ درصد که ناشی از مجموعهای از عوامل تولیدی، ارزی، ساختاری و سیاستگذاری است.
وی سیاستهای شرکتهای پتروشیمی را یکی از عوامل اصلی افزایش قیمت کود و سموم دانست و افزود: شرکتهای پتروشیمی با ابراز نارضایتی از فروش اوره با نرخهای پایین به جهاد کشاورزی، عمداً عرضه را کاهش دادهاند تا با ایجاد کمبود در بازار، شرایط برای افزایش قیمت فراهم شود. لذا صفهای طولانی دریافت اوره و نبود آن در بازار به مدت چند ماه، بستری برای رشد تصاعدی قیمتها فراهم کرده است.
نبود انرژی برقی و گازی تولید سموم و کود را به مخاطره انداخته است
از سوی دیگر، مشکلات تأمین انرژی در فصول مختلف سال نیز موجب کاهش شدید تولید در واحدهای تولید کود و سموم شده است. در زمستان، قطعی مکرر گاز و در تابستان، قطعی برق سبب شده است تولید کود به حداقل برسد و واحدهای تولیدی نتوانند برنامهریزی دقیق و پایداری برای عرضه داشته باشند.
از دیگر عوامل تأثیرگذار بر قیمت کود، میتوان به سیاستهای ارزی و بودجهای دولت اشاره کرد. بسیاری از مواد اولیه تولید کود وارداتی هستند و تخصیص ارز به آنها با تأخیرهای قابلتوجه انجام میشود. از سوی دیگر، افزایش نرخ تسعیر ارز در بودجه و گران شدن قیمت گاز تحویلی به پتروشیمیها مستقیماً هزینه تمامشده تولید کود را بالا برده و درنهایت، قیمت فروش به کشاورز را افزایش داده است.
وی در ادامه با اشاره به اینکه کودهای داخلی نیز به جای ارائه با قیمت یارانهای، در بورس کالا با نرخهایی نزدیک به قیمت جهانی عرضه میشوند، گفت: این رویکرد فشار مضاعفی را بر کشاورزان تحمیل کرده و هزینههای تولید محصولات کشاورزی را افزایش داده است؛ موضوعی که درنهایت به افزایش قیمت مواد غذایی و خروج برخی اقلام مانند میوه از سفره خانوارها منجر میشود. علاوه بر این، واردکنندگان کود و سموم نیز با موانع متعددی دستوپنجه نرم میکنند. تغییرات مکرر مقررات و قیمتگذاریها، نوسانات شدید نرخ ارز، حذف ارز نیمایی و جایگزینی آن با نرخهای توافقی یا حوالهای، برنامهریزی برای واردات را دشوار یا حتی غیرممکن کرده است.
علاوه بر این، مشکلات حملونقل بینالمللی و تحریمها نیز بر هزینه واردات تأثیر گذاشته است. کشتیهای حمل کالا به دلیل نظارتهای بینالمللی به بنادر ایران وارد نمیشوند و کالاها از طریق کشتی به کشتی در بنادر واسط مانند عمان منتقل میشوند که این موضوع، هزینه حمل و زمان تحویل را افزایش میدهد.
پیامدهای مکانیسم ماشه بر بازار کود و سم
از سوی دیگر با فعال شدن مکانیسم ماشه، شاهد ایجاد چالش دیگر در بازار کود و سموم شیمیایی خواهیم بود؛ چراکه با اجرای این مکانیسم، کشتیها ازاینجهت که حامل مواد اولیه برای تولید اسلحه نباشند، مورد بازرسی قرار میگیرند که این بازرسیها ممکن است یک هفته به طول بینجامد و هزینه گزافی را به واردکنندگان تحمیل خواهد کرد.
کاظمی با تأکید بر اینکه افزایش قیمت و کاهش واردات کود و سموم، تبعات مستقیمی بر عملکرد کشاورزی کشور دارد، گفت: به دلیل کاهش قدرت خرید کشاورزان، مصرف این نهادهها کاهش مییابد و درنتیجه، حجم و کیفیت تولید محصولات کشاورزی بهویژه گندم افت میکند.
این موضوع نهتنها زنجیره تأمین محصولات کشاورزی را دچار اختلال میکند، بلکه کشور را مجدداً نیازمند واردات میسازد؛ درحالیکه طی سالهای گذشته در برخی محصولات به مرز خودکفایی رسیده بودیم.
بنابراین تنها با تخصیص ارز بهموقع و هدفمند، ثبات در مقررات واردات، کنترل قیمتگذاری در بورس کالا و حمایت عملی از تولید داخلی میتوان از افزایش بیشتر قیمتها جلوگیری کرد. در غیر این صورت، ادامه روند کنونی میتواند امنیت غذایی کشور را بهطورجدی تحت تأثیر قرار دهد.
