بهداشت خوراک دام و تهدیدهای خاموش؛ ۶۰ درصد مشکلات دامپروری ناشی از آلودگی نهاده‌ها

خوراک دام نقش اساسی در سلامت و کیفیت محصولات دامی مانند گوشت، شیر، تخم‌مرغ و عسل دارد. آلودگی‌های خوراک دام، از جمله آفلاتوکسین‌ها، فلزات سنگین و میکروب‌ها، می‌توانند سلامت دام‌ها را تهدید کرده و در نهایت وارد زنجیره غذایی انسان شوند.

در ایران، وضعیت بهداشت خوراک دام با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. ذخیره طولانی‌مدت خوراک در انبارها و گمرکات، شیوه‌های سنتی نگهداری در سیلوها، کمبود تجهیزات تشخیص آلودگی و رعایت ناقص استانداردهای بین‌المللی، همگی باعث افزایش ریسک آلودگی‌ها شده‌اند. علاوه بر این، محدودیت‌های قانونی و ساختاری در حوزه دامپزشکی و دخالت‌های نهادهای مختلف، نظارت و پیشگیری مؤثر را دشوار کرده است.

با توجه به نقش حیاتی خوراک سالم در تولید دام و طیور، توجه به بهداشت خوراک، توسعه آزمایشگاه‌ها و آموزش دامپزشکان و تولیدکنندگان از اولویت‌های کلیدی صنعت دامپروری در ایران است. تقویت استانداردها و ایجاد نظام‌های مستقل نظارتی می‌تواند سلامت دام‌ها و ایمنی محصولات دامی را به طور قابل توجهی بهبود بخشد و خطر ورود آلاینده‌ها به زنجیره غذایی انسان را کاهش دهد.

دکتر رضا بایی لاشَکی، متخصص(Ph.D) بهداشت خوراک دام دامپزشکی ایران در گفت‌وگو با نگاشته درباره اهمیت بهداشت و سلامت خوراک دام اظهار کرد: بر اساس اعلام وزارت بهداشت و سازمان جهانی بهداشت بیش از ۵۰ درصد عوامل سرطان منشأ غذایی داشته و بخش قابل توجهی از آن منشا دامی دارد. این موضوع نشان می‌دهد که سلامت دام‌ها و کیفیت خوراک آنها نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت انسان دارد.

سوال اصلی این است: چرا دام‌ها بیمار می‌شوند؟ بخش اعظم بیماری‌ها به آلودگی خوراک وابسته است. بسیاری از بیماری‌ها از طریق خوراک وارد بدن دام‌های گاو، گوسفند، مرغ، ماهی و حتی زنبور عسل می‌شوند و از طریق این دام‌ها به محصولات دامی مانند شیر، تخم‌مرغ، گوشت و عسل منتقل می‌شوند.

وی افزود: آلودگی‌ها شامل آفلاتوکسین‌ها، فلزات سنگین و میکروب‌های خوراک دام هستند که از بین نمی‌روند و به بدن انسان وارد شده و در نهایت می‌توانند منجر به سرطان شوند.

وی با انتقاد از بی توجهی به بهداشت خوراک دام گفت: یک دامدار یا مرغدار غالباً تمرکز خود را بر داشتن اتاق دارو و تهیه انواع داروها و خدمات دامپزشکی می‌گذارد، اما به پیشگیری و رعایت بهداشت توجه کافی ندارد. تحقیقات نشان می‌دهد بیش از ۶۰ درصد مشکلات صنعت دامپروری و دامپزشکی ناشی از آلودگی‌هایی است که از طریق خوراک وارد بدن دام می‌شوند.

بسیاری از مشکلات، ناشی از خوراک وارداتی است که وارد کشور می‌شود. وزارت جهاد کشاورزی نیز در برخی موارد موجب ایجاد مشکلات برای صنعت دامپروری شده است. ذخیره طولانی‌مدت خوراک در انبارها باعث افزایش آفلاتوکسین و آلودگی می‌شود و محدودسازی سازمان دامپزشکی توسط وزارت جهاد کشاورزی نیز بر پیچیدگی مسائل افزوده است.

غفلت از رشته تخصصی بهداشت خوراک دام در کشور

وی با اشاره به اینکه حدود ۱۰ سال است که رشته تخصصی بهداشت خوراک دام در ایران راه‌اندازی شده و با وجود دروس تخصصی، هنوز در ابتدای مسیر است، گفت: تولیدکنندگان و دامپزشکان باید با آلودگی خوراک دام آشنا باشند و هدایت این صنعت باید به دست مسئولان دامپزشکی و مسئولان فنی سپرده شود. دامپزشکان نقش کلیدی در تضمین امنیت محصولات دامی دارند.

بلایی که سیلوهای سنتی بر سر نهاده‌ها آورده است!

وی درباره وضعیت شیوع تب برفکی در کشور اظهار کرد: در زمینه بیماری‌های ویروسی، کمترین درصد شیوع را داریم و بیماری‌هایی مانند تب برفکی، محدود و تحت کنترل است. در آبزی‌پروری، بیشترین آلودگی‌ها مربوط به فلزات سنگین است، و در مرغداری‌ها، آفلاتوکسین‌ها و قارچ‌ها بیشترین تهدید را ایجاد می‌کنند که منشأ آنها سویا، گندم و ذرت آلوده است؛ آلودگی‌ای که در انبارها، گمرکات و ناشی از سودجویی‌ها رخ می‌دهد. سیلوهای سنتی در گاوداری‌ها نیز به دلیل کپک و قارچ، دام‌ها را تهدید می‌کنند.

پشت‌پرده عدم اجرای استانداردهای بین‌المللی در بخش بهداشت خوراک دام

بایی با  بیان اینکه استانداردهای بین‌المللی خوراک دام در ایران به‌طور کامل رعایت نمی‌شوند و برخی از استانداردها نادیده گرفته می‌شوند، گفت: اجرای این استانداردها منافع واردکنندگان را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، تحریم‌ها و نبود تجهیزات تشخیص آلودگی نیز چالش‌های جدی ایجاد کرده است. اقلام وارداتی در شرایط نامناسب نگهداری شده و برخی تولیدکنندگان مجبورند خوراک آلوده را مصرف کنند تا بخش زیادی از دام‌ها تلف نشوند.

ضرورت ایجاد وزارت دامپزشکی مستقل در کشور

وی در خاتمه با تأکید بر این که کل سیستم بهداشت خوراک دام باید زیر نظر سازمان دامپزشکی باشد و استانداردهای جهانی به شکل کامل اجرا شود، تصریح کرد: ایجاد وزارت دامپزشکی مستقل، ضروری است تا دخالت‌های غیرضروری کاهش یابد و امنیت غذایی و سودآوری صنعت به‌طور همزمان تضمین شود.

وی همچنین تأکید کرد که در انجمن‌ها و نهادهای مرتبط با خوراک دام باید از افراد متخصص استفاده شود و آموزش‌های دقیق و علمی به دامپزشکان و تولیدکنندگان ارائه شود تا صنعت خوراک دام قوی‌تر و پایدارتر شود. همچنین لازم است موسسات بزرگی که با دامپروری و دامداری سروکار دارند برای بهبود وضعیت بهداشت خوراک دام از متخصصان بهداشت خوراک دام بهره ببرند.